Nieuwsdossiers

Het begin

In de jaren dertig gaat het heel slecht met de economie van een heleboel landen. Ook met die van Duitsland. Duizenden mensen hebben geen werk meer. Er is grote armoede.

Adolf Hitler belooft dat het beter zal gaan met Duitsland. Maar dan moeten de Duitsers wel op Hitler’s partij stemmen, de partij van de nazi´s, zoals die wel genoemd wordt. Hij belooft de mensen werk.

De bevolking gelooft Hitler. In 1933 komt hij aan de macht in Duitsland. Hij start grote bouwprojecten, zoals de aanleg van snelwegen. Ook begint hij op grote schaal wapens te maken. Hij zorgt op deze manier dat de mensen weer werk hebben. Maar de wapens zijn geen goed teken.

Oorlog

In 1938 pikt nazi-Duitsland Oostenrijk en delen van Tsjecho-Slowakije. Andere landen grijpen niet in.

Pas in 1939 als nazi-Duitsland buurland Polen binnenvalt, verklaren Frankrijk en Groot-Brittannië de oorlog aan Duitsland. De Tweede Wereldoorlog is begonnen.

Duitsland begint steeds meer gebieden te veroveren. Toch is Nederland niet bang voor buurland Duitsland. Nederland zegt namelijk dat het neutraal wil blijven. Dat betekent dat het zich niet met de strijd bemoeit.

Oorlog in Nederland

Hitler trekt zich niets aan van de neutraliteit van Nederland. Op 10 mei 1940 valt het leger van Hitler Nederland binnen. Nederland is niet voorbereid op een oorlog.

Het Nederlandse leger wordt onder de voet gelopen door de Duitsers. Na een groot bombardement, waarbij het centrum van Rotterdam bijna helemaal wordt verwoest, geeft Nederland zich op 14 mei 1940 over aan de Duitsers.

Nu zijn de Duitse bezetters de baas in Nederland. Veel mensen zijn het daar niet mee eens. Ze zijn hun vrijheid kwijt. Nederlanders mogen niet meer doen wat ze willen. Kritiek op de Duitse bezetters is verboden.

Onderdrukking

Doordat Nederland bezet is, zijn de Nederlanders niet vrij. Ze mogen niets slechts zeggen over de Duitse bezetters. Anders worden ze gevangen genomen en in een concentratiekamp gezet of gedood. Daarom zijn veel mensen bang.

Een groot aantal mannen moet verplicht werken in Duitsland, bijvoorbeeld om kogels te maken, of eten te koken voor Duitse soldaten. Ook op school dringt de oorlog door. De Duitse bezetters willen bepalen wat er op school over de oorlog en nazi-Duitsland wordt verteld. Kortom: er is geen vrijheid.

Het Arische ras

Hitler vindt het Arische ras het beste. Ariërs zijn vaak blond en hebben blauwe ogen. Dit zijn in Hitlers ogen de ideale mensen. De Duitse leider wil dat alle mensen van het Arische ras zijn. Andere mensen moeten dus weg.

Hitler heeft vooral een hekel aan joden, zigeuners en homoseksuelen. Zij zijn volgens Hitler minderwaardige mensen, hij noemt ze zelfs onkruid dat uitgeroeid moet worden.

Hitler probeert anderen te overtuigen dat Ariërs het beste zijn. Hij laat bijvoorbeeld posters maken waarop joden er heel eng uitzien. Gewoon om mensen bang te maken voor joden!

Jodenvervolging

Overal waar de nazi-Duitsers de baas zijn vervolgen ze de joden. Ook in Nederland. In 1940 wonen ruim 160.000 joden in Nederland. Zij hebben nog minder rechten dan andere Nederlanders. Joden mogen in sommige winkels bijvoorbeeld geen spullen meer kopen en niet meer in zwembaden komen. Ze moeten een gele ster dragen. Zo ziet iedereen dat ze jood zijn.

Steeds meer joden worden door de Duitse bezetters opgepakt en naar een vernietigingskamp gebracht. Ruim honderdduizend Nederlandse joden moeten een concentratiekamp in. Maar 5.200 mensen overleven de kampen.

Joden gingen zich verstoppen voor de Duitsers. Ook Anne Frank zat ondergedoken. Zij schreef een wereldberoemd dagboek over haar onderduiking:

Concentratiekampen

Hitler laat speciale kampen bouwen. Daar worden veel joden en andere mensen die Hitler haat naartoe gestuurd.

Ook mensen die de Duitse bezetters hebben tegengewerkt worden naar die kampen gestuurd. Die plaatsen worden concentratiekampen genoemd.

De mensen moeten er bijvoorbeeld wapens maken voor de Duitse soldaten. Het leven in de concentratiekampen is vaak erg beroerd. De mensen worden slecht behandeld en gemarteld. Er gaan veel mensen dood.

Vernietigingskampen

Sommige concentratiekampen zijn bedoeld als vernietigingskamp. Deze kampen zijn gemaakt om er zoveel mogelijk joden, zigeuners en andere "minderwaardige" mensen te vermoorden.

Dat gebeurt bijvoorbeeld door ze met z'n allen in een kamer te zetten. Die kamer wordt dan gevuld met giftig gas. Zodra de mensen in de kamer dat gas inademen gaan ze dood.

Niemand weet precies hoeveel joden tijdens de oorlog zijn gestorven. Het gaat waarschijnlijk om zo´n 6 miljoen mannen, vrouwen en kinderen. Ter vergelijking: in Nederland wonen nu 16 miljoen mensen.

Auschwitz

Een van die vernietigingskampen heet Auschwitz. Hoeveel mensen daar precies zijn vermoord weet niemand. Er is namelijk niet opgeschreven wie er binnen zijn gekomen.
Het was juist de bedoeling dat de mensen ze zo snel mogelijk naar de gaskamer gingen om te worden doodgemaakt.
Van de vele tienduizenden mensen die naar Auschwitz moesten hebben maar heel weinig het overleefd.

N.S.B.

Nederland heeft in die tijd ook een politieke partij met ideeën die lijken op die van de nazi's. Die partij heet de N.S.B. (Nationaal-Socialistische Beweging). In de Tweede Wereldoorlog zijn hier ongeveer honderdduizend mensen lid van. Na de Duitse inval in Nederland worden alle politieke partijen verboden, behalve de N.S.B. De N.S.B. werkt samen met de Duitse bezetters. De N.S.B. wordt na de oorlog verboden. Veel partijleden worden veroordeeld voor landverraad. Sommigen worden ter dood veroordeeld.

Februaristaking

De Nederlanders worden steeds bozer op de Duitse bezetters. Op 25 januari 1941 hebben veel Nederlanders er genoeg van. Ze vinden de maatregelen tegen de joden belachelijk.

In Amsterdam en omstreken legt bijna iedereen het werk neer uit protest. Er rijden geen trams meer en veel bedrijven en winkels gaan dicht.

De Duitse bezetters zijn verrast. Het is de eerste keer in de oorlog dat er zo openlijk tegen de Duitse maatregelen wordt geprotesteerd.

Deze staking, de februaristaking, wordt nog ieder jaar herdacht.

Verzet

Steeds meer Nederlanders gaan zich verzetten tegen de Duitse bezetters. Soms doen ze dat alleen, soms in groepjes. Het verzet werkt altijd in het geheim.
De mensen in het verzet proberen heel lastig te zijn voor de Duitse bezetters. Zo prikken ze de banden lek van Duitse auto’s, of ze vervalsen paspoorten.
Mensen in het verzet vermoorden ook Duitse soldaten. Heel gevaarlijk natuurlijk. Veel mensen worden dan ook opgepakt en ter dood veroordeeld.

Onderduiken

Het verzet houdt zich met verschillende dingen bezig. Een voorbeeld is het laten "onderduiken" van mensen. Sommige mensen worden door de Duitse bezetters gezocht, omdat ze bijvoorbeeld een aanslag tegen de nazi-Duitsers hebben gepleegd.
Het verzet zorgt er dan voor dat deze mensen een schuilplaats krijgen, waar de Duitse bezetters deze mensen niet kunnen vinden. Veel mensen helpen elkaar door andere mensen in hun huis te laten schuilen.

Bonnen stelen

Door de oorlog is het lastig om voldoende voedsel te kunnen kopen. Heel veel producten zijn "op de bon". Ieder gezin krijgt een aantal bonnen, waarmee je dan bijvoorbeeld suiker of koffie kunt kopen. Mensen die ondergedoken zitten krijgen deze bonnen niet. Toch moeten ze ook eten.
Het verzet gaat daarom bij de Duitse bezetters bonnen stelen, zodat ze toch eten kunnen kopen voor deze mensen.

Kritiek

In de Tweede Wereldoorlog mag geen kritiek op de Duitse bezetters worden gegeven, ook niet door de kranten. Pieter 't Hoen wil toch graag Nederlanders op de hoogte houden van alles wat er gebeurt.

Hij begint daarom met een 'nieuwsbrief'. In 1941 krijgt de nieuwsbrief de naam Het Parool. Die krant bestaat vandaag nog steeds.

Het Parool is een verboden krant want de makers zijn het niet eens met de Duitse bezetters. Toch wordt de krant steeds populairder.

Mensen die voor Het Parool werken moeten bij de rechter komen. Een aantal wordt ter dood veroordeeld. Anderen moeten naar een concentratiekamp. De meeste van hen overleven dat niet.

Hongerwinter

Tijdens de laatste jaren van de oorlog is het moeilijk om aan eten te komen. Het wordt helemaal erg wanneer de treinen staken. De Duitse bezetters zijn zo kwaad over de staking dat ze de voedseltransporten stoppen.

Hele delen van Nederland zitten zonder eten. Ook hebben veel gezinnen geen stroom en gas. Die mensen kunnen niet koken en hun huizen verwarmen. Omdat zo veel mensen honger lijden wordt de winter van 1944 de hongerwinter genoemd.

Mensen eten alles dat ze kunnen vinden, zelfs bloembollen. Door een tekort aan eten sterven ongeveer 22.000 mensen.

De bevrijding

Nazi-Duitsland lijkt aan het begin van de oorlog oppermachtig. Heel veel mensen denken dat nazi-Duitsland door niemand verslagen kan worden.

Op 6 juni 1944 komt er de grote verandering. De tegenstanders van nazi-Duitsland vallen aan. Heel veel soldaten komen in Normandië, in Frankrijk, voor het eerst aan land. Vanaf die plaats bevrijden ze Europa stukje bij beetje.

Op 5 mei 1945 is het dan ook eindelijk feest in Nederland. De Duitse soldaten zijn verslagen en Nederland is weer een vrij land.