Snelle nederlaag

Veel Indonesiërs waren verbaasd over de snelle nederlaag van de Nederlanders. Naast het deel van de bevolking dat het allemaal niet zo veel uitmaakte, was er een deel dat de Japanners met veel gejuich binnenhaalde. Om het aan grondstoffenrijke Indonesië aan hun kant te krijgen, beloofde Japan de Indonesiërs onafhankelijkheid onder Japanse bescherming.

Onafhankelijkheid

Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan, mede als gevolg van de eerste atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. 2 Dagen na de capitulatie van Japan riepen Hatta en Soekarno onder druk van fanatieke jongerenbewegingen de onafhankelijke Republiek Indonesië uit.

"Wij, het volk van Indonesië, verklaren hierbij de onafhankelijkheid van Indonesië. Zaken betreffende het overdragen van de macht, etc., zullen op een ordelijke wijze en zo spoedig mogelijk worden uitgevoerd." Djakarta, 17-8-45 In naam van het Indonesische volk,
Soekarno, Hatta.

Verbazing

Soekarno

Nederland had dit niet verwacht. Men had niet gezien dat het nationalisme tijdens de Japanse bezetting zo sterk was gegroeid. Het bestuur in Nederland ging er ook vanuit dat het koloniale gezag spoedig hersteld zou worden en dat er daarna verder gegaan zou kunnen worden met het onafhankelijkheidsproces. Nederland wilde Indonesië voorlopig zeker niet kwijt, want de inkomsten uit het eilandenrijk waren hard nodig bij de wederopbouw van Nederland: ‘Indië verloren, ramspoed geboren’.

Eerste akkoord

Op 15 november 1946 kwam het tot een akkoord met de nationalisten: het akkoord van Linggadjati. Nederland erkende de Republiek Indonesië en de Verenigde Staten van Indonesië. Deze zouden onderdeel blijven van het Koninkrijk met de koningin aan het hoofd. Beide partijen legden het akkoord echter anders uit en dat leverde uiteraard problemen op. Op 29 juli 1947 besloot de Nederlandse regering tot een militair ingrijpen in Indonesië, de eerste politionele actie, ofwel Operatie Product. Nederland wist hiermee weer grote delen van Java en Sumatra in handen te krijgen. Het Republikeinse leger van Indonesië begon hierop een guerrillastrijd.

J. A. A. van Doorn was in 1947 dienstplichtige soldaat en ging naar Indonesië. Hij zei het volgende over die tijd:

"Ik ben er midden ’47 gearriveerd voor de eerste grote actie. Er zijn er twee geweest , zoals u weet. En ik ben daar gebleven tot na de soevereiniteitsoverdracht (…)
Toen ik daar kwam en nogal veel Nederlanders ontmoette, ook omdat ik de langste tijd in de stad heb gezeten, heb ik een tijdlang het gevoel gehad dat we daar terecht waren. En dat inderdaad het probleem eigenlijk alleen maar kon worden opgelost door het ingrijpen van Nederland en desnoods ook gewelddadig ingrijpen. (…)
Toen de tijd vorderde en je meer kritiek kon krijgen, dat we toch wel in een doodlopend slop aan het raken waren. Met name de tweede actie is ook door mensen die conservatieven ideeën hadden, gezien als een wanhoopspoging om nog iets te redden van een politiek die aan het mislukken was. En die tweede actie heeft met name ook de meeste slachtoffers gekost, heeft ook het meest verzet opgeroepen."

Tweede akkoord

Door het verzet van het Indonesische leger en de internationale kritiek - van de Verenigde Naties en de Verenigde Staten - besloot Nederland weer terug te keren naar de onderhandelingstafel. Dit keer aan boord van het Amerikaanse oorlogsschip Renville. Op 18 januari 1948 volgde een tweede akkoord tussen Nederland en Indonesië. Alleen bleef opnieuw veel onduidelijk. Nederland bleef streven naar een zo hecht mogelijke band met een federaal Indonesië en Indonesië bleef streven naar een onafhankelijke republiek. Daarop volgende de tweede politionele actie.

Soevereiniteitsoverdracht

De druk van de Verenigde Naties op Nederland nam steeds meer toe. Het paste niet meer in de tijd om koloniale verhoudingen in stand te willen houden. Nederland werd in feite gedwongen om de onafhankelijkheid van Indonesië te accepteren. In augustus 1949 vond de Ronde Tafel Conferentie in Den Haag plaats waar het akkoord over de onafhankelijkheid tot stand kwam. Op 27 december 1949 werd in het Paleis op de Dam de souvereiniteitsoverdracht aan de Verenigde Staten van Indonesië getekend.

Nieuw-Guinea

Soekarno

Maar Nederland en Indonesië waren toen nog niet van elkaar af. De inzet werd Nieuw-Guinea, dat was uitgezonderd van de souvereiniteitsoverdracht. In 1962 werd Nieuw-Guinea pas aan de Republiek Indonesië toegevoegd. Vanaf dat moment kon de relatie tussen Indonesië en Nederland zich verder ontwikkelen zoals tussen twee onafhankelijke staten.

De eerste president van de republiek Indonesië Soekarno, had de volgende visie op de heerschappij van de Nederlanders in Indonesië:

"Moeten wij altijd onder de heerschappij der Hollanders blijven? (hard geroep: Nee!) Nu dan, die vrijheidsverkrijging ligt in onze handen. Over de gehele wereld heeft men steeds naar vrijheid gestreefd: Frankrijk, Engeland, Amerika, en zal men voortdurend de vrijheid trachten te veroveren. Ook in Azië, o.a. Egypte en Indië, dus ook wij! (Applaus). (…) Op de vraag, waarom de Europese staten er koloniën op na houden, geven die staten zelf nimmer een bevredigend antwoord, tenzij ze willen erkennen dat het alleen is om hun rammelende buik te vullen."

• 7 dec 1941 Japan valt Amerikaanse haven Pearl Harbour aan
• 1942 Japan valt Indonesië binnen
• 8 mrt 1942 Capitulatie Nederland in Indonesië
• 6 & 9 aug 1945 Amerikaanse atoombommen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki
• 15 aug 1945 Capitulatie Japan
• 17 aug 1945 Uitroepen Republiek Indonesië door Soekarno en Hatta
• 15 nov 1946 Akkoord van Linggadjati
• 20 juli 1947 Eerste politionele actie, Operatie Product
• 18 jan 1948 Akkoord van Renville
• dec 1948 Tweede politionele actie
• aug 1949 Ronde Tafel Conferentie te Den Haag
• 27 dec 1949 Soevereiniteitsoverdracht in het Paleis op de Dam te Amsterdam
• 17 aug 1956 Onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië
• 1960 Indonesië verbreekt diplomatieke betrekkingen met Nederland
• 1962 Nederland laat onder internationale druk Nieuw-Guinea los
• 1963 Diplomatieke betrekkingen tussen Nederland en Indonesië voorzichtig hersteld