Als mensen samen zijn in groepen, vindt er sociale invloed plaats. Mensen veranderen hun gedrag of mening door de groep. Dat heet conformiteit; iemand conformeert zich aan de groep.
Soms is conformiteit handig, als er bijvoorbeeld snel beslissingen moeten worden gemaakt. Maar in sommige gevallen kan conformiteit ook gevaarlijk zijn, als mensen zich bijvoorbeeld aan één ‘leider’ conformeren.
Wat is het?
Conformiteit is een verandering van iemands gedrag of mening als gevolg van werkelijke of veronderstelde druk die uitgeoefend wordt door een persoon of groep. Bijvoorbeeld in de tijd van de Tweede Wereldoorlog werd door Hitler druk uitgeoefend op mensen om zich heen. Iedereen conformeerde zich aan hem. Afwijkend gedrag werd niet getolereerd. Zelfs als er afgrijselijke dingen gebeurden, stellen mensen door conformiteit geen kritische vragen.
De groepsdruk kan ook 'verondersteld' worden. Dat betekent dat mensen denken dat de groep iets wilt, ook al is dat misschien niet zo.
Onderzoek van Asch
Welke van de lijnen aan de rechterkant in het plaatje hiernaast komt overeen met de linkerlijn? Jij ziet natuurlijk dat het goede antwoord A moet zijn. Onderzoeker Solomon Asch liet aan een groep van acht personen de lijnen zien en stelde dezelfde vraag. Zeven mensen zaten in het complot en gaven allemaal het foute antwoord C. De proefpersoon mocht telkens als laatste een antwoord geven. In 36 procent van de gevallen nam de proefpersoon het foute antwoord van de groep over. Ook al zag hij wel dat het het foute antwoord was.
Factoren die conformiteit beïnvloeden
Stel je staat met vrienden te praten over muziek. Gisteren is een nieuwe muziekclip uitgekomen, die je eigenlijk helemaal niet zo bijzonder of leuk vond. Maar nu blijkt dat veel vrienden de clip juist hartstikke goed vonden. Wat doe je? Zeg je niets en praat je mee? Of weersta jij de groepsdruk? De kans dat je conformeert wordt kleiner als:
- Je al eerder hebt gezegd tegen (iemand uit) de groep dat je de clip stom vindt.
- Je een groot gevoel van eigenwaarde hebt.
- Sommige mensen uit de groep de clip leuk vinden, maar anderen niet.
- Je anoniem je mening kan geven.
- De mensen uit de groep niet belangrijk voor je zijn.
- De mensen uit de groep niet heel veel van muziek afweten.
- De mensen uit de groep niet op jouzelf lijken.
Als jij dus een lage eigenwaarde hebt en je nog niet je mening hebt gegeven, conformeer je sneller aan de mening van de groep.
Pesten en conformiteit
Als iemand in een klas gepest wordt, spelen daarbij meerdere sociale processen. Een daarvan is conformiteit. Want het gaat niet alleen één persoon die pestgedrag vertoont, maar ook een hele groep die niet opkomt voor het slachtoffer of zelfs meedoet met de pester. De groep conformeert zich aan de pester. Ook al weten de groepsleden dat pesten niet goed is en iemand erg kwetst.