Het heeft geen zin bij een gemeenteraadslid aan de bel te trekken als bijvoorbeeld het openbaar vervoer 10% duurder wordt of als je het niet eens bent met de nieuwe wet op de studiefinanciering. Dat zijn besluiten die landelijk gelden. Daarvoor zijn de regering en het parlement verantwoordelijk. Een gemeente houdt zich meer bezig met plaatselijke belangen.
Nu woon je waarschijnlijk nog thuis. Maar als je na je eindexamen zelfstandig wilt gaan wonen, dan zul je merken hoe belangrijk het is dat een gemeente voor genoeg woningen heeft gezorgd. Dat dit voor een gemeente niet altijd een even eenvoudige taak is, blijkt wel uit het feit dat er bijvoorbeeld in Utrecht 27.000 woningzoekenden zijn.
Streekplan
Genoeg woningen bouwen is een taak van de gemeente
Voor het woningbouwbeleid moet een gemeente binnen de perken blijven van het streekplan dat is opgesteld door de provincie. Zo’n streekplan geeft in grote lijnen aan waar nog woningbouw mogelijk is, waar de natuur wordt beschermd, waar industrie wenselijk is en hoe de belangrijkste verkeerswegen lopen. Binnen dat streekplan heeft de gemeente ruimte voor een eigen beleid. Daarbij gaat het niet alleen om de aantallen woningen, maar ook om de soorten (groot of klein, duur of goedkoop, voor gezinnen, bejaarden of alleenstaanden). Op grond van de behoeften en wensen van de bevolking zullen zulke keuzes gemaakt moeten worden.
Wonen
Straten en wegen, voetpaden, parkeerterreinen en fietsroutes: allemaal zaken waarmee het gemeentebestuur veelvuldig te maken heeft. De gemeente moet zorgen voor een goede afwikkeling van het verkeer en voor zo groot mogelijke verkeersveiligheid. Ook hier geldt dat er politieke keuzes gemaakt moeten worden. Keuzes die ons direct aangaan. De gemeente kan ruim baan geven aan auto’s door brede wegen aan te leggen en te zorgen voor parkeerruimte voor iedere deur. De gemeente kan ook voorrang geven aan het openbaar vervoer en zorgen voor extra voorzieningen voor fietsers.
Openbare orde
Als hoofd van de gemeentepolitie is de burgemeester verantwoordelijk voor de openbare orde. Daarbij kun je denken aan tamelijk simpele zaken als het regelen van het verkeer, maar ook aan het in goede banen leiden van massale bijeenkomsten als popconcerten, demonstraties en voetbalwedstrijden. Als in zulke gevallen ernstige rellen worden verwacht, kan een burgemeester zo’n evenement zelfs verbieden. Vooral bij riskante voetbalwedstrijden gebeurt dat wel eens. Op zulke besluiten heb je als burger nauwelijks invloed. Wel op het vaststellen van de zogenaamde Algemene Plaatselijke Verordening wet (APV). Daarin staan onder andere regels voor sluitingstijden van cafés, voor verkoop van vuurwerk, het aanplakken van affiches en voor de straatverkoop. Deze voorschriften gelden alleen binnen de betreffende gemeente en kunnen elders ànders zijn. In een stadje verderop zijn de cafés misschien een uur langer open.
Welzijn
Onder welzijn kunnen de meest uiteenlopende zaken worden gerangschikt. Een greep: jeugd- en jongerenwerk, bejaardenzorg, buurthuizen, voorzieningen voor minderheden, peuterzalen. Een gemeente maakt een welzijnsplan waarin het beleid wordt uitgestippeld voor enkele jaren: welke nieuwe activiteiten zijn nodig, welke bestaande voorzieningen kunnen eventueel worden opgedoekt, welke accommodaties zijn nodig, wie kan op financiële steun rekenen? In het welzijnsbeleid kan een gemeente principiële keuzes maken. Zo kan zij bij de verdeling van het geld bijvoorbeeld voorrang geven aan activiteiten voor mensen in een achterstandsituatie (buitenlandse werknemers, vrouwen).
Onderwijs, cultuur en werk
Andere taken van de gemeente zijn onderwijs, cultuur en werk. De gemeente bestuurt het openbaar onderwijs. Van het Rijk krijgt een gemeente net genoeg geld voor een minimaal niveau van onderwijs. Uit eigen inkomsten zorgt ze voor extra onderwijsvoorzieningen.
Subsidies aan bijvoorbeeld toneelgezelschappen, muziekkorpsen en sportverenigingen vallen onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. Net zoals de zorg voor voldoende werk. Een goed aangelegd industrieterrein vlak bij goede verbindingen kan werkgelegenheid aantrekken. Anderzijds kan een gemeente ongewenste bedrijven weren. Verder is de gemeente werkgever van haar ambtenaren en voert dus een personeelsbeleid. Ook daarbij is sprake van politieke keuzes: het scheppen van deeltijdbanen, voorrang geven aan vrouwen bij sollicitaties, verbetering van arbeidsomstandigheden.