Aspecten van maatschappijleer

Vak:
Maatschappijleer
Thema:
Politiek
Onderwerp:
Landsbestuur

Staatkundige vernieuwing

Vanaf 1848 is de koning(in) niet langer de baas

Thorbecke.

Thorbecke

Eén van de belangrijkste taken van het staatshoofd is de rol die hij of zij vervult bij de formatie van een nieuw kabinet. Toch is dit pas zo vanaf 1848. Hiervoor was het staatshoofd veel machtiger. Deze verandering noemen we de staatkundige vernieuwing.

Koning Willem II besloot dat niet meer hij, maar het volk de macht moest hebben. Hij deed dit omdat hij bang was voor de politieke crises in het buitenland. Daarom werd er een commissie ingesteld om een grondwet te ontwikkelen en zo meer macht bij de bevolking neer te leggen. Deze commissie stond onder leiding van onder leiding van de liberaal Thorbecke. Dit leidde uiteindelijk tot de Nederlandse democratie.

Onschendbaar

In de Nederlandse democratie heeft het staatshoofd niet veel macht. Hij of zij is wel lid van de regering, maar heeft geen beslissingsbevoegdheid. Het is zelfs zo dat het staatshoofd politiek onschendbaar is. In feite mag hij of zij dus alles zeggen, zonder de verantwoordelijkheid te hoeven dragen. Want dat doet de minister-president. Daarom is afgesproken dat het staatshoofd geen politieke uitspraken doet.

Taken

Koningin Beatrix leest de troonrede voor.

Koningin Beatrix leest de troonrede voor.

Wat zijn dan wel de taken de koning of koningin? Naast het voorlezen van de troonrede op Prinsjesdag bezoekt hij of zij andere landen om de relaties met het koninkrijk te verbeteren of behouden. Toch zijn de voornaamste functies van het staatshoofd (in)formateurs aanstellen en wetten bekrachtigen.

Informateur

Aangezien er in Nederland verschillende partijen bestaan die bijna nooit de absolute meerderheid behalen in de Tweede Kamer, kan er alleen worden geregeerd door een coalitie van verschillende partijen. Daarom komen de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer, de vice-voorzitter van de Raad van State en de fractievoorzitters voor de Tweede Kamer de dag na de verkiezingen bij het staatshoofd om advies te geven. Het staatshoofd wijst hierna een persoon aan om te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn voor coalitievorming: een informateur.

Formateur

De regering

De regering

Nadat de informateur de mogelijkheden tot coalitievorming heeft onderzocht, kunnen de onderhandelingen tussen de coalitiepartners beginnen. Als deze het eens zijn over het te voeren beleid, schrijft de informateur het regeerakkoord. Hierna wijst de koning(in) een formateur aan. Deze gaat aan de slag met het vormen van een kabinet. Vaak is de formateur ook de toekomstige minister-president.

Wetsvoorstel

Een andere staatsrechtelijke taak van de koning(in) is het ondertekenen van alle wetsvoorstellen en koninklijke besluiten. Als de wet hierna in het Staatsblad afgekondigd wordt, treedt deze op de eerste dag van de tweede maand na de bekendmaking in werking, tenzij de wet zelf een andere datum van inwerkingtreding bepaalt.

Voordat de handtekeningen onder een wetsvoorstel gezet worden, is er al een lange weg gegaan. Een wetsvoorstel wordt ter behandeling door het staatshoofd aangeboden aan de Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van de regering. De koning(in) is zelf voorzitter van dit orgaan. Ook de troonopvolger is lid.

Kroongeheim

Paleis Noordeinde

De werkplek van de koningin: Paleis Noordeinde

De Raad van State is verplicht advies te geven over alle wetsvoorstellen, Algemene Maatregelen van Bestuur en internationale overeenkomsten. Toch is de regering is niet gebonden aan dit advies. De minister-president heeft wekelijks overleg met het staatshoofd. De minister-president mag hierover geen mededelingen doen en de Kamer kan hem er geen vragen over stellen.