In Afghanistan wordt nu gewerkt aan een democratisch systeem. Maar president Karzai moet rekening houden met de honderden krijgsheren die nog steeds veel invloed hebben. En amnestie eisen.
Die krijgsheren horen bij de beweging die zich ‘mujahedeen’ noemt. Deze beweging leidde in de jaren '80 het verzet tegen de Sovjet-bezetting van Afghanistan. Toen zij de Russen hadden verdreven, raakten de krijgsheren slaags met elkaar en veroorzaakten zij een burgeroorlog, die aan tienduizenden Afghanen het leven kostte. De Afghaanse krijgsheren zijn dus geen lieverdjes.
Amnestie
De Afghaanse president Hamid Karzai
De Afghaanse president Hamid Karzai heeft een verregaande amnestiewet ondertekend om zich van de politieke steun van deze voormalige krijgsheren te verzekeren. Dat betekent dat de krijgsheren niet worden vervolgd voor hun aandeel in de burgeroorlog. Maar mogelijk geeft deze wet ook amnestie aan oorlogsmisdadigers van de Taliban. Dit is de Afghaanse bevolking een doorn in het oog. Volgens mensenrechtenorganisaties bemoeilijkt de wet een duurzame verzoening.
Reacties uit de politiek
GroenLinks reageerde geschokt op dit bericht; het Tweede Kamerlid Mariko Peters vroeg zich af: ‘In hoeverre is het met de invoering van deze wet nog mogelijk met de regering-Karzai geloofwaardig samen te werken op het gebied van mensenrechten, transitional justice en juridische hervormingen? Een regime dat oorlogsmisdadigers het hand boven het hoofd houdt verliest geloofwaardigheid. Voor de eigen bevolking, maar ook voor de buitenwereld, die zich zoals Nederland probeert in te zetten voor beter bestuur en juridische hervormingen in Afghanistan’, aldus Peters.
Slachtofferrechten
De Afghaanse amnestiewet erkent echter tot op zekere hoogte slachtofferrechten; slachtoffers kunnen bij de regering aankloppen voor geld om een rechtszaak tegen de dader te beginnen. Personen tegen wie momenteel een onderzoekt loopt, omdat ze de veiligheid in Afghanistan in het gedrang hebben gebracht, komen ook niet in aanmerking voor amnestie. Maar ook zij kunnen strafvermindering krijgen als ze meewerken aan Karzai’s programma voor nationale verzoening.
Invloed van krijgsheren in Afghanistan
De krijgsheren vormen echter een factor van gewicht in Afghanistan. In het verleden organiseerden zij bijvoorbeeld een bijeenkomst in Kabul, bedoeld om Karzai en zijn regering onder druk te zetten om de amnestiewet goed te keuren. Met succes. Dit maakt duidelijk dat de overheid soms niet wil, maar soms ook niet kan voldoen aan het opzetten van effectieve vredes-, gerechtigheids- en verzoeningsprocessen. De vraag is dan ook of het mogelijk is om zonder medewerking van de krijgsheren Afghanistan om te vormen tot een democratie, waarin de rechten van iedereen worden gerespecteerd.
Waarheid en wederopbouw
Het bereiken van dat doel vraagt meer dan het berechten van een handvol militaire leiders. Heel belangrijk is dat er een bepaalde mate van compensatie is voor slachtoffers en dat de waarheid boven tafel komt. Voor de langere termijn is het belangrijk dat er een adequate wederopbouw is, waarin sociale gerechtigheid hoog in het vaandel staat. Een land als Zuid-Afrika zou als voorbeeld kunnen dienen als het het om deze zaken gaat, maar laat tevens zien hoe lang en moeizaam de weg is.