Mensen ontvluchten hun land niet zonder reden. Vluchten betekent het achterlaten van (soms weinige) zekerheden, en een onzekere toekomst tegemoet gaan. Verder is het voor een vluchteling niet eenvoudig om een ander land te bereiken. Mensen reizen vaak onder gevaarlijke omstandigheden. Ook zijn ze vaak afhankelijk van mensensmokkelaars die hen tegen flinke betaling naar een ander land brengen.
Politieke vluchtelingen
Vluchten doe je dus niet zomaar. In de meeste gevallen vluchten mensen omdat ze hun leven niet zeker zijn in hun eigen land. Dit kan komen door een oorlog. Het komt ook voor dat mensen vluchten voor hun eigen overheid. In sommige landen gebruikt de overheid geweld tegen burgers die zich uitspreken tegen de regering, of die leven op een manier die de overheid niet goedkeurt (denk bijvoorbeeld aan homoseksualiteit, in sommige landen nog steeds verboden). Deze mensen kunnen in hun eigen land in de gevangenis belanden of ter dood veroordeeld worden. Mensen die om bovenstaande redenen naar een ander land vluchten noem je ook wel politieke vluchtelingen. Als mensen kunnen aantonen dat ze politiek vluchteling zijn, hebben ze recht op asiel in een derde land.
Economische vluchtelingen
Mensen vluchten niet alleen voor geweld. Ook armoede kan mensen ertoe drijven hun land te verlaten. Mensen die vluchten om ergens anders een beter bestaan op te bouwen noem je economische vluchtelingen. Doorgaans krijgt een economische vluchteling geen asielstatus, en wordt de vluchteling dus weer naar huis gestuurd. Veel economische vluchtelingen melden hun komst daarom niet bij de overheid maar proberen zonder papieren een bestaan op te bouwen. Deze mensen worden illegalen genoemd, omdat ze niet legaal in een land verblijven.
Bootvluchtelingen
Veel Noord-Afrikanen proberen naar Europa te vluchten om daar een beter leven op te bouwen. Omdat Europa deze vaak economische vluchtelingen niet accepteert, proberen ze stiekem binnen te komen. Op gammele boten en via onbetrouwbare mensensmokkelaars wagen ze de overstap naar landen als Spanje, Malta en Italië. Ieder jaar verdrinken honderden bootvluchtelingen tijdens de gevaarlijke oversteek over de Middellandse Zee.
De bootvluchtelingen die de reis wel overleven, wacht hen in het land van bestemming geen warm welkom. Deze sturen hen vaak linea recta terug naar hun eigen land. Als het aan Spanje ligt komt er geen enkele bootvluchteling het land binnen: dit land patrouilleert in de zee van West-Afrika: onderschepte migranten kunnen dus meteen worden teruggestuurd. Spanje heeft ook zogenaamde uitzetverdragen gesloten met Afrikaanse landen: ze krijgen geld als ze uitgeprocedeerde migranten uit Spanje terug nemen. Spanje hoopt dat dit andere vluchtelingen afschrikt.
Recht op asiel?
Asiel krijgen is niet gemakkelijk. Landen hebben strenge regels waaraan een aanvrager moet voldoen. Zo kan het risico op vervolging in eigen land een reden zijn voor het krijgen van asiel. Maar iemand die probeert in het buitenland onder een straf voor een moord of ander ernstig delict uit te komen zal geen asiel krijgen. En mensen die schuldig zijn aan oorlogsmisdaden zijn bij voorbaat uitgesloten van recht op asiel.
Wel kan het gebeuren dat een veroordeling door het andere land als onterecht wordt gezien. Sommige landen geven strenge straffen aan vrouwen die zwanger zijn geworden zonder dat ze getrouwd zijn (in sommige gevallen zelfs wanneer de vrouw zwanger is geworden na verkrachting). In deze situaties wordt doorgaans wel asiel verleend. Een andere bijzondere situatie is het verlenen van asiel aan een staatshoofd die in zijn eigen land is afgezet. Zo verblijft de voormalige premier van Thailand, Thaksin, noodgedwongen in Londen.
Alle vluchtelingen komen uit arme landen of conflictgebieden, toch?
Nee. Als een vluchteling kan bewijzen dat hij in zijn eigen land gevaar loopt, kan hij asiel krijgen, ongeacht het land van herkomst. Zo heeft een Amerikaanse moeder met haar kinderen asiel gekregen in Nederland omdat zij bedreigd werden door de vader, en hij hen in Amerika mogelijk zou kunnen vinden.