De Liberiaanse rebellenleider Charles Taylor
‘Dictator’ of ‘krijgsheer’ klinkt ons niet echt vriendelijk in de oren. Maar in de landen waar ze heersen, worden dictatoren en krijgsheren vaak als helden onthaald.
Een krijgsheer is iemand die met behulp van militaire middelen macht uitoefent over een bepaald gebied. Meestal bestaat deze gewapende macht uit mensen die tot zijn stam behoren of mensen die loyaal zijn aan hem en niet aan een centrale overheid.
Warlord
Als je de term ‘warlord’ googelt, stuit je vooral op talloze computerspelletjes die nogal eens gebaseerd zijn op historische figuren in landen als China en Japan in vroeger tijden van chaos. Een dictator is iemand die een onbeperkte macht uitoefent over een heel volk. Zowel dictators als krijgsheren geloven dat onderdrukking en geweld nodig zijn om een gebied te kunnen besturen.
Onderdrukking en wreedheden
In onze tijd zijn er landen waar regeringen doelbewust gebruik maken van krijgsheren om bepaalde gebieden in hun land onder controle te houden. Deze krijgsheren gaan geheel eigenmachtig te werk en onderdrukken de bevolking, wat gepaard gaat met wreedheden. Ook zijn er landen waar een centrale regering geheel ontbreekt en verschillende krijgsheren de plaatselijke macht uitoefenen.
Joegoslavië
In voormalig Joegoslavië heeft in de jaren ’90 een grote burgeroorlog gewoed. Ratko Mladić was de commandant van het Bosnisch-Servische leger. Hij wordt verantwoordelijk gehouden voor de moord op duizenden moslims bij de val van Srebrenica en vele etnische zuiveringen. Al sinds 1995 wordt Mladić gezocht door het Joegoslavië Tribunaal in Den Haag. Vermoedelijk houdt hij zich in Servië schuil. Toch zijn er nog steeds mensen in dat land die hem beschouwen als iemand die het land wilde bevrijden van zijn vijanden, en die hem helpen uit handen van het tribunaal te blijven.
Aanzien voor krijgsheren
Ook in veel andere landen worden krijgsheren vervolgd en gezocht en staan krijgsheren nog steeds in hoog aanzien. De burgeroorlogen in Sierra Leone en Liberia (West-Afrika) waren van een ongekende wreedheid: ledematen werden afgehakt, vrouwen verkracht, kinderen gedwongen hun ouders te doden. Een van de krijgsheren, de Liberiaanse rebellenleider Charles Taylor, werd later toch tot president gekozen, maar staat nu in Nederland terecht voor het Sierra Leone Tribunaal. Net als in Oost-Congo zou de eigenlijke reden voor deze oorlog het eigendom van belangrijke grondstoffen zijn. In Sierra Leone diamanten met de smokkel waarvan Taylor kapitalen zou hebben verdiend, in Congo grondstoffen voor mobiele telefoons.
Helden
Het probleem is dat krijgsheren door de plaatselijke bevolking aanvankelijk nogal eens als helden worden onthaald, omdat zij het land proberen te bevrijden van een corrupte president of een regeringsmacht die de bevolking onderdrukt. Dat gebeurde niet alleen in Afrika; Afghanistan worstelt met het probleem van de krijgsheren die zich hebben verzet tegen de Sovjet-overheersing eind vorige eeuw en die hun toen veroverde positie niet willen prijs geven aan een centrale regering. En in Somalië zijn krijgsheren aan de macht gekomen nadat zij president Siad Barre hadden afgezet als dictator, iets wat hij had trachten te voorkomen door de rivaliserende clans in zijn land tegen elkaar op te zetten. En daarin is hij wel geslaagd, want er brak een burgeroorlog uit tussen de leiders van de clans die dus de ‘warlords’ werden.
Absolute macht
Een warlord verovert met zijn clan veelal een bepaald gebied, oefent daar absolute macht uit en verrijkt zichzelf. Een land als Somalië werd zo opgedeeld in gebieden van krijgsheren en verviel tot chaos. In 1993 stuurde de Verenigde Naties (VN) een vredesmacht naar Somalië. Men trachtte een akkoord te sluiten waarin de macht werd verdeeld en geweld tegen de eigen onderdanen werd afgezworen. De warlords behielden dus hun macht en droegen er dan ook niet toe bij dat er een centrale en stabiele overheid kon worden gevormd. Uit eigenbelang.