Debat: Publieke Omroep

Regels op de radio

De overheid is bang voor beïnvloeding

Vanaf het begin van het radiotijdperk zijn er al regels voor publieke omroepen geweest. Dit kwam omdat de regering dacht dat luisteren naar de radio een grote invloed had op mening en gedrag van mensen.

De regering wilde voorkomen dat uitzendingen gevaar konden opleveren voor de goede zeden, de openbare orde of de staatsveiligheid. Er werd ook op gelet of dat de programma-inhoud kwetsend was voor een andere bevolkingsgroepen. Niet alleen de beschermende functie van de overheid speelde hierin mee. Ook was internationale overeenkomsten over de verdeling van golflengten, de zendtijd beperkt. De omroepen konden dus niet altijd uitzenden.

Omroepbestel
De omroepen waren ideële instellingen. Het was verboden om winst te maken door bijvoorbeeld reclame uit te zenden. Om toezicht te houden op de omroepen werd er een Radio Controle Commissie ingesteld. Met het Radiozendtijdenbesluit van 1930 werd de verzuilde inrichting van het omroepbestel vastgelegd. Dat veranderde ook niet toen een nieuw massamedium, de televisie, populair werd. De situatie bleef tot de Omroepwet van 1969 vrijwel intact.

Verzuiling
In deze tijd mensen voelden mensen met dezelfde levensovertuiging zich erg sterk met elkaar verbonden. Dit noem je verzuiling. Het uitte zich doordat alleen mensen uit dezelfde groep naar dezelfde school of vereniging gingen. Dit werkte ook zo bij de omroepen. De VARA was bijvoorbeeld de omroep voor de socialisten en luisteren protestanten vooral naar de NCRV.

Omroepwet
In de Omroepwet bleef de positie van de verzuilde omroeporganisaties gehandhaafd, maar ging het bestel open voor nieuwkomers met voldoende leden. De voorstanders van een nationale omroep werd tegemoet gekomen door de samenwerking in Hilversum te versterken in de Nederlandse Omroepstichting (NOS). Hierin hadden de oude omroepen minder te zeggen dan voorheen.

STER logo

Reclame
Er kwam geen commerciële omroep, maar het bedrijfsleven kreeg wel reclamezendtijd - eerst niet op zondag – via de nieuw opgerichte Stichting Ether Reclame (STER). Het ideële karakter van het omroepbestel bleef gehandhaafd, want winst maken was nog steeds uit den boze.