Debat: Vrouwen aan de top

Emancipatie in het bedrijfsleven

Vrouwen blijven achter, vooral in Nederland

vrouw met stropdas

De tijd dat de vrouw alleen het huishouden voor haar rekening mocht nemen ligt ver achter ons: vrouwen bestormen de arbeidsmarkt. Maar veel vrouwen werken parttime. En in de meeste directies zitten vooral mannen.

Als het gaat over vrouwen op posities hoor je vaak de term ‘glazen plafond’. Hiermee wordt de weerstand bedoeld die vrouwen ervan weerhoudt door te dringen tot de top, bijvoorbeeld als directeur of belangrijke manager. De top ligt binnen handbereik, maar ze kunnen er niet bij.

Het succesverhaal van Noorwegen

Noorwegen staat erom bekend dat de vrouwenemancipatie er op de goede weg is: 80% van de vrouwen werkt buitenshuis en de helft van de ministers is een vrouw. In 2002 diende de Noorse regering dan ook een wetsvoorstel in dat inhield dat minimaal 40% van alle raden van bestuur van bedrijven uit vrouwen moest bestaan. Toch was dit voorstel tamelijk radicaal, want in minder dan 7% van de raden van bestuur in het bedrijfsleven zat een vrouw, iets minder dan 5% van de topbestuurders was een vrouw. Nu, 8 jaar later, bedraagt het aantal vrouwen in de top van het Noorse bedrijfsleven meer dan de beoogde 40%.

Nederland: een achtergebleven gebied

Uit de jaarlijkse Female Board Index van de Erasmus Universiteit Rotterdam in 2008 blijkt dat Nederland op dit terrein ‘achtergebleven gebied’ is. Van de 928 bestuurders en commissarissen bij de 122 ondernemingen zijn er 48 vrouwelijk, wat overeenkomt met 5,2%! Ook het jaarlijkse onderzoek van de Volkskrant naar de opmars van vrouwen naar topposities toont aan dat die stagneert. Nam het aantal in 2008 nog met 2% toe, het jaar daarop bleef dat steken op 0,5%. Randstad springt er met 45% vrouwelijke topfuncties, uit. In de traditionele mannenwereld van de bouw ligt het aantal topvrouwen beduidend lager. Zo nemen vrouwen bij bouwbedrijf Heijmans maar 2% van de hoogste posities in.

Een wettelijk verplicht quotum?

Sommige mensen vinden dat vertegenwoordiging van vrouwen in het bedrijfsleven met een wet gelijk moet worden getrokken. Maar in een interview van 12 oktober 2010 zegt de wetenschapsjournaliste Asha ten Broeke (1983) daarover: “Ik denk dat het een illusie is te denken dat als je wetten heb gemaakt die de gelijkheid tussen de seksen garanderen het daarmee klaar is. Het glazen plafond kun je niet afschaffen met een wet. Ik denk helemaal niet dat er een samenzwering is van blanke mannen die op de macht zitten. Maar het idee dat vrouwen zorgzamer zouden zijn en minder competitief zet zich ook vast in de hoofden van managers en daarmee worden de kansen van veel vrouwen onderuitgehaald.”

Vooroordelen over vrouwen

omslag boek Ascha ten Broeke Het idee m/v

Ascha Ten Broecke is de schrijfster van het boek ‘Het Idee M/V, De ontmaskering van een hardnekkig denkbeeld’. Hierin stelt zij de populair psychologische ideeën over man-vrouw-verschillen aan de orde. Ze wil aantonen dat de klassieke rolverdeling tussen mannen en vrouwen niet berust op oeroude biologische verschillen, maar wordt bepaald door vooroordelen die zich genesteld hebben in onze cultuur.

Misvatting

De bestuursvoorzitter van de Britse winkelketen Mark’s en Spencer zegt in de Engelse krant ‘The Guardian’ dat vrouwen niet zo moeten klagen: ‘vrouwen hebben het nog nooit zo goed gehad.’ Er is gelijkheid, democratie en het glazen plafond bestaat niet, ondanks dat vrouwen daar altijd over zeuren, aldus de voorzitter. Hij concludeert dat vrouwen elke topbaan kunnen krijgen die ze maar willen, van mijnwerker tot astronaut en arts. Zijn beweringen worden ondersteund door de resultaten van een nieuw onderzoek, dat onlangs gepubliceerd werd. Hierin komt naar voren dat het tekort aan vrouwen in het bestuur niets van doen heeft met het glazen plafond (of kinderen), eerder met een tekort aan vrouwen die de capaciteiten hebben en bereid zijn om een positie in de top te bekleden.

Stagnatie

De Erasmus Universiteit stelt hier tegenover juist niet te begrijpen waarom de groei van het aantal vrouwen in topfuncties stagneert. ‘Iedereen roemt het belang van diversiteit maar uiteindelijk gaan vrijwel alle nieuwe 90 benoemingen dit jaar weer naar een man. Nederland liep al achter met het aantal vrouwen in de top, het verschil wordt internationaal alleen maar groter.’