Etnische minderheden hebben het in Nederland in sociaaleconomisch opzicht dikwijls een stuk slechter dan de rest van de Nederlanders. Ze verdienen vaak minder, zijn vaker werkloos en hebben veelal slechte huisvesting. Allochtonen hebben dus geregeld een achterstandspositie ten opzichte van autochtonen. Hoe kan die achterstand worden verklaard?
In 2005 werd in een groot onderzoek vastgesteld dat allochtonen sociaaleconomisch achter blijven bij autochtonen. Zo behoort het grootste deel van de etnische minderheden tot de laagste inkomensgroepen.
Oorzaken van de sociaaleconomische achterstand
Er zijn 2 verklaringen voor de achterstandpositie van allochtonen: positieverwerving en positietoewijzing. Hieronder worden deze termen uitgelegd.
Positietoewijzing
Dit is de manier waarop de overheid, organisaties en mensen de verschillen met allochtonen vergroten. Positietoewijzing begint met een stereotiep beeld. Een stereotype is een onbewuste, vaak sterk generaliserende veronderstelling over een groep. Stereotypen kunnen leiden tot vooroordelen. Een vooroordeel is een bewuste mening over een groep, die niet gebaseerd is op feiten. ‘Marokkanen stelen alles wat los en vast zit’ of ‘scholieren vernielen veel’. Deze vooroordelen hebben tot gevolg dat allochtonen in een achterstandspositie worden gehouden. Veel personeelsfunctionarissen zeggen bijvoorbeeld liever een Nederlander dan een buitenlander in dienst te hebben.
Hoe komt het dat mensen stereotypen of vooroordelen hebben over andere groepen?
1. Sommige mensen zien alleen hun eigen cultuur als vanzelfsprekend.
2. Er is vaak angst voor de onbekende cultuur: ‘wat wij altijd deden is normaal en goed, wat zij doen is gek’.
3. Mensen die door de maatschappij teleur zijn gesteld reageren hun onvrede af op een minderheidsgroep.
4. Een externe vijand creëren is een manier om de eigen groep bij elkaar te houden.
5. Autochtonen kunnen het idee hebben dat hun belangen op de woningmarkt of arbeidsmarkt geschaad worden. Hierdoor gaan ze negatief denken over de ander.
Positieverwerving
Hierbij gaat het om de inspanningen die allochtonen zelf leveren om hun positie te verbeteren. Allochtone jongeren zullen de nodige moeite moeten doen om aan de slag te komen. Het is daarom belangrijk dat zij Nederlands spreken, naar school gaan, hun opleiding afmaken en leren hoe te solliciteren. Daarnaast moeten allochtonen zich openstellen voor de Nederlandse samenleving. Het hebben van een sociaal netwerk in de Nederlandse samenleving maakt het vinden van een baan makkelijker.
Verbetering van de sociaaleconomische achterstand
De achterstand van niet-westerse allochtonen op autochtonen en westerse allochtonen worden geleidelijk wel kleiner. Zo is hun situatie op de arbeidsmarkt en inkomenspositie verbeterd. Daarnaast is de sociale verbondenheid (cohesie) tussen allochtonen en autochtonen toegenomen. Migranten worden lid van allerlei clubs en sociale contacten tussen bevolkingsgroepen nemen toe. Ook op het gebied van scholing is vooruitgang geboekt. Steeds meer allochtonen gaan naar het hoger onderwijs, en een toenemend aantal gaat met een diploma van school. Niet-westerse immigranten en hun kinderen zijn dus hard bezig om de achterstand ten opzichte van hun autochtone landgenoten in te halen.
Sociale cohesie
Het is belangrijk om sociaaleconomische achterstanden binnen de samenleving tegen te gaan. Dit kan onrust binnen de samenleving voorkomen. Een goed functionerende samenleving vereist een zekere mate van sociale cohesie, dat wil zeggen sociale samenhang of verbondenheid. Sociale cohesie ontstaat niet vanzelf. Als mensen niet bereid zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid te dragen, niet bereid zijn anderen mee te laten doen, of zichzelf afzijdig houden, ontstaan er bedreigingen voor de samenleving. Dit kan leiden tot vooroordelen en discriminatie, wat zorgt voor achterstelling en isolatie van de gediscrimineerde groep. En dus tasten vooroordelen en discriminatie de sociale cohesie aan.
Succesvolle allochtonen
In Nederland zijn ook tekens die wijzen op versterking van sociale cohesie. Steeds meer allochtonen dringen door in hoge functies binnen de politiek, organisaties en bedrijven. Een allochtone ondernemer of burgemeester is geen bijzonderheid meer. Deze succesvolle allochtonen belichamen als het ware sociale cohesie: zij laten zien dat hun groep er is en meedoet. Zij laten zien zich verantwoordelijk te voelen voor de samenleving als geheel en vormen rolmodellen. Ook vriendschappen en huwelijken tussen autochtonen en allochtonen dragen bij tot doorbreking van de tegenstelling en het versterken van sociale cohesie.