Voetbal is een simpel spelletje. 22 man rennen achter een bal aan en aan het einde wint Duitsland. Dat zei voormalig Engels topvoetballer Gary Lineker. Helaas voor ons zit er een kern van waarheid in.
Nederland is op harde wijze met de waarheid van deze uitspraak geconfronteerd. Met als hoogtepunt natuurlijk de WK-finale van 1974. Duitsland is dé angstgegner van Oranje. Het trauma van die beruchte wedstrijd lijken we als voetbalnatie nooit te boven te zijn gekomen. De gewonnen halve finale tijdens het EK ’88 lijkt de pijn wel een beetje verzacht te hebben, maar het gemis van een Wereldkampioenschap doet, zeker in vergelijking tot de erelijst van onze Oosterburen (Wereldkampioen in 1954, 1974 en 1990) pijn, veel pijn.
Slimste jongen
Nederlanders zien zichzelf als het slimste jongetje van de klas, dat telkens wordt afgetroefd door dat jongetje dat naast hen zit (Duitsland). Zij gaan er door list en bedrog er toch met de hoogste cijfers vandoor. Ze zien het dan ook als hoogst onterecht dat Duitsland in verhouding tot Oranje zo succesvol is. Speelt Nederland niet het mooiste voetbal? Het totaalvoetbal, ‘uitgevonden’ door Rinus Michels wordt immers nog steeds gezien als de ultieme schoonheid van het voetbal, waarbij schoonheid en effectiviteit met elkaar gecombineerd worden. Zo wint Nederland zijn wedstrijden. En Duitsland? Ja, dat kan eigenlijk alleen maar hard werken en wint altijd met mazzel door een goal, het liefst uit een onterecht gegeven strafschop in de laatste minuut. En het algemeen geaccepteerde woord voor een fopduik is niet voor niets het Duitse woord Schwalbe.
Duitsers beter?
Degenen die er nog steeds van overtuigd zijn dat Nederland beter is dat Duitsland, kunnen het boek van Auke Kok: “1974, Wij waren de besten” lezen. Hierin wordt het WK 1974 tot in de kleinste details bekeken, en het lijkt er haast op dat die Duitsers gewoon beter waren dan ‘Het Grote Oranje’.
Voetbal is oorlog
Natuurlijk is een deel van het ‘trauma van 1974’ ook te verklaren vanuit de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog. In 1974 waren er natuurlijk nog veel mensen in Nederland die de Tweede Wereldoorlog bewust hadden meegemaakt. Het feit dat Duitsland Nederland binnen de kortste keren bezet had lag nog erg pijnlijk. Het gevoel van onderdanig moeten zijn aan de Duitsers riep voor velen nare herinneringen op. Zo werden ook vergelijkbare haatgevoelens opgeroepen als tijdens de oorlog.
Nog steeds?
Je zou denken dat dergelijke gevoelens nu geen rol meer spelen, maar bijvoorbeeld gezien het feit dat de oranje nazi-helmen voor het WK 2006 niet aan te slepen waren, lijkt het erop dat de oorlog nog lang niet vergeten en vergeven is. Dit heeft ook te maken met het verschijnsel dat er in de verslaggeving over voetbal erg veel gesproken wordt in oorlogstermen, en zeker als het over Duitsland gaat. Denk hierbij bijvoorbeeld aan ‘het legioen’ (de supporters), ‘de luchtmacht’ (lange spelers die goed kunnen koppen) en spelers die ‘oorlog maken in de zestien’. De bekende antropoloog Desmond Morris heeft een boek geschreven over de rituelen en gewoontes die er zijn in de voetbalwereld, waaronder te oorlogstermen die er gebruikt worden in de berichtgeving over voetbal.
Kok, A. (2004). 1974 Wij Waren de besten. Thomas Rap
Morris, D., (1981). The soccer tribe. Jonathan Cape, London.
