‘De Nederlandse identiteit bestaat niet’, zei prinses Máxima ooit in een toespraak. Deze uitspraak werd haar niet door iedereen in dank afgenomen. Misschien had ze wel gelijk, en is Nederland cultureel zo divers dat je niet kunt spreken van 1 identiteit voor 16 miljoen mensen.
Het is dan ook nog maar de vraag of je nog kunt spreken van ‘de’ Nederlanders of ‘de’ Nederlandse identiteit, want er bestaan grote culturele verschillen tussen groepen mensen in ons land: er is een sterke culturele diversiteit, Nederland is een pluriforme samenleving.
Theorieën
Er zijn 2 opvattingen over hoe we naar culturen kunnen kijken:
- Cultuurrelativisme: andere culturen moeten we bekijken zonder die te beoordelen naar de normen en waarden van de eigen cultuur; een cultuur is een uniek fenomeen.
- Cultureel universalisme: deze stroming gaat er vanuit dat er bepaalde algemene waarden zijn die voor iedereen gelden.
Lange tijd (jaren ’70 en ‘80) hing men in Nederland het cultuurrelativisme aan. Tegenwoordig gaat de Nederlandse staat meer uit van de visie van cultureel universalisme.
Overheid
De overheid heeft in 2007 de Wetenschappelijke Raad voor de Regering (WRR) gevraagd om een rapport te schrijven over de Nederlandse identiteit. Niet om voor te schrijven hoe mensen zich met Nederland en de Nederlandse samenleving zouden moeten identificeren, maar om aan de behoefte te voldoen om een ‘herkenbare culturele omgeving’ te beschrijven, vooral omdat er zoveel veranderde in de samenleving. Vanuit dat perspectief is het definiëren van de nationale identiteit niet alleen belangrijk om migranten(kinderen) de weg te wijzen, maar ook om een anker voor autochtone Nederlanders met een identiteitscrisis te kunnen zijn.
Typisch Nederlands
Er is lang gezocht naar wat Nederland typisch Nederland maakt. Vaak worden genoemd: vrijheid van meningsuiting en levensovertuiging, individuele zelfbeschikking, solidariteit, actief burgerschap en respect voor wetten en democratie. Maar dat is niet uniek voor Nederland, dat geldt ook voor andere landen. Wat wel uniek is, is de taal. Dat is dan ook ‘het cement’ van de samenleving. Veel andere manieren en gewoontes die we typisch Nederlands vinden zijn gekoppeld aan de omgeving en die veranderen continu.
Nieuwe Nederlanders
In 2009 is er onderzoek gedaan naar wat zo’n 2000 migranten in Nederland typerende eigenschappen van de Nederlanders vinden. De nieuwe Nederlanders waren het opmerkelijk met elkaar eens. ‘De’ Nederlander is ongastvrij, heeft nauwelijks ontzag voor autoriteit, praat ongegeneerd over seks en heeft aan een half woord nooit genoeg: we zeggen liefst alles recht in elkaars gezicht.