Mensen in Nederland worden verzorgd van de wieg tot het graf. Het begint met de kraamzorg en het consultatiebureau en het eindigt met het verzorgingshuis. Iedereen heeft een zorgverzekering en hoopt op een onbezorgde oude dag met een AOW-uitkering en een goed pensioen.
Nederland is een verzorgingsstaat; de overheid neemt veel verantwoordelijkheid in de zorg om haar burgers. Allerlei voorzieningen en uitkeringen moeten ervoor zorgen dat niemand in Nederland buitenspel komt te staan.
Nachtwakersstaat of verzorgingsstaat?
Het sociaal-economische systeem van een land geeft aan hoe regeringen ingrijpen om sociale ongelijkheid op te lossen en voor haar burgers te zorgen. Wanneer een overheid zich hier heel intensief mee bezighoudt spreken we van een ‘verzorgingsstaat’. Wanneer regeringen zich hier niet mee bemoeien spreken we van een ‘nachtwakersstaat’. Doordat de overheid zich in een nachtwakersstaat afzijdig houdt van de economie en sociale voorzieningen ontstaat vaak grote ongelijkheid binnen de samenleving.
Sociale rechten en plichten
Nederland is een verzorgingsstaat, dat wil zeggen dat burgers sociale grondrechten hebben. Deze worden ook wel sociale verzorgingsrechten genoemd. De overheid heeft de plicht om voor de burgers te zorgen als zij daar zelf niet toe in staat zijn. Verzorgingsrechten draaien vaak om geld in de vorm van bijstand en uitkeringen.
De voorzieningen binnen de verzorgingsstaat kosten veel geld. Daarom horen bij de sociale rechten ook sociale plichten. Burgers die inkomsten uit arbeid hebben, zijn verplicht tot het afdragen van premies voor sociale verzekeringen als de AOW. Ook moeten zij belasting betalen, waardoor de overheid de sociale voorzieningen kan betalen. Naast deze formele plichten zijn er ook morele verplichtingen. Die gaan over zaken die burgers onderling van elkaar mogen verwachten, zoals de verzorging van oude familieleden, vrienden of buren.
Politieke visies op de verzorgingsstaat
Bij de inrichting van de verzorgingsstaat is steeds de vraag wat de balans moet zijn tussen de waarden sociale gelijkheid en solidariteit aan de ene kant en eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid aan de andere kant.
Compromis
De Nederlandse verzorgingstaat is een mengvorm. De verzorgingsstaat is een compromis van sociaaldemocratische en liberale uitgangspunten. De sociaaldemocratische stroming benadrukt gelijkheid, rechtvaardigheid en solidariteit. Liberalen hechten grote waarde aan persoonlijke vrijheid, verantwoordelijkheid en de verdelende werking van de markt. Linkse of progressieve partijen zijn voor een brede verzorgingsstaat, waarbij de overheid een grote rol speelt bij het herverdelen van de welvaart. Liberale of conservatieve politici willen naar een waarborgstaat, waarbij de overheid alleen een sociaal minimum garandeert voor mensen die niet kunnen werken. Zij kiezen voor een beperkte verzorgingsstaat.