Na jarenlange crisis en oorlog is onze democratie aan het begin van de tweede helft van de 20e eeuw geknakt, maar niet gebroken. De Tweede Wereldoorlog heeft duidelijk gemaakt hoe waardevol vrijheid van meningsuiting is. Nederlanders hebben ervaren hoe het voelt als je niet meer mag zeggen wat je denkt. Wat er gebeurt als de overheid kan doen en laten wat zij wil.
Vernieuwen is het devies
De Nederlandse Volksbeweging. Vernieuwen is het devies
De oorlog heeft de Nederlanders ook gehard. Over leven was in de bezettingstijd de belangrijkste drijfveer. Protestanten en communisten werken samen in het verzet. Een nationalistisch gevoel van “wij” tegen de Duitse bezetter heeft de verzuiling aangetast. Na de bevrijding vindt een aantal politieke kopstukken de tijd dan ook rijp voor vernieuwing. Een Nederlandse Volksbeweging. Voor iedereen, ongeacht hun zuil. “Niet herstellen, maar vernieuwen” is het devies.
De SDAP doet een eerste stap en gaat samen met een kleine christelijke en een kleine liberale partij. De nieuwe partij wordt omgedoopt tot Partij van de Arbeid.
De katholieken doen hier nog niet aan mee. De PvdA is voor hen toch nog te socialistisch. De RKSP zoekt toenadering tot haar eigen kiezers en verandert alleen van naam. De partij wordt omgedoopt tot de Katholieke Volkspartij, de KVP. Als de liberalen binnen de PvdA zich weer afscheiden en hun eigen partij, de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie, de VVD, oprichten is politiek Nederland weer even verdeeld als voor de oorlog. De ontzuiling is voorlopig mislukt.
Vertrouwen in de Nederlandse staat
Kabinet Drees I
Maar de wederopbouw van Nederland verreist samenwerking. De verschillen tussen de zuilen wordt iets kleiner. Het loop allemaal wat meer door elkaar. Na de oorlog vormen de KVP en de PvdA samen een aantal keren een kabinet. Willem Drees is minister president. Bijna tien jaar lang. Onder zijn leiding wordt Nederland weer opgebouwd. Door de wederopbouw neemt de welvaart toe en groeit Nederland naar een verzorgingsstaat. Mensen zijn tevreden en krijgen steeds meer vertrouwen in de democratie en hun politieke leiders.
Ontzuiling zet door
In 1980 werd de CDA opgericht
Maar de groeiende welvaart verandert ook de mensen. Mensen worden mobieler en op hun nieuwe televisietoestel zien ze wat er buiten hun eigen zuil afspeelt. De kerk verliest veel leden. De aanhang van de confessionele partijen neemt af. Om te overleven is een fusie tussen de christelijke partijen noodzakelijk. ARP, CHU en KVP gaan rond 1980 samen in een nieuwe confessionele partij, het Christen Democratische Appel, CDA.
En de ontzuiling zet door. Nieuwe partijen doemen op. Mensen maken hun keuze liever op basis van het partijprogramma dat hen het beste lijkt. Sommige nieuwe partijen leggen de nadruk op één, voor hen belangrijk maatschappelijk aspect.
Rol van de media
Maar niet iedereen bestudeert het programma van de partijen. Veel kiezers kijken alleen naar de partijleider, wat hij zegt en uitstraalt. De media speelt hierin een belangrijke rol. Als een politicus daar slim mee omgaat, kan hij of zij veel stemmen winnen. Maar uiteindelijk blijft het politieke toneel toch het parlement in Den Haag. Daar voeren kamerleden het debat, daar worden beslissingen genomen. In het hart van de Nederlandse democratie.