Socrates is de eerste in Athene geboren filosoof en was een gewone man. Hij volgde een goede opleiding in Athene en ging na aan een aantal veldslagen te hebben deelgenomen lesgeven. Zijn lessen bestonden uit discussies met zijn leerlingen.

In tegenstelling tot de Sofisten uit die tijd, vroeg hij geen geld voor zijn lessen. Mede daardoor waren zijn leerlingen heel loyaal. Maar hun ouders maakten zich zorgen over de invloed die Socrates op ze had. Socrates had namelijk heel andere ideeën dan de heersende ideeën uit die tijd. Hij werd aangeklaagd wegens het invoeren van nieuwe goden en het bederven van de jeugd. In 399 v. Chr. werd hij ter dood veroordeeld. Socrates werd de mogelijkheid geboden om te ontsnappen, maar dat deed hij niet. Hij dronk een gifbeker leeg en overleed.

Basis
Er zijn geen geschriften van Socrates gevonden. Alles wat we over hem weten, is gebaseerd op wat anderen over hem hebben geschreven. Maar hij heeft met zijn ideeën wel de basis gelegd van de Westerse filosofie. Hij was de eerste die het handelen van de mens centraal stelde in zijn wereldbeschouwing. Hij stelde de vraag: hoe moeten wij zo verantwoord mogelijk leven? Bij het zoeken naar het antwoord op die vraag wilde hij anderen geen ideeën opleggen, maar ze juist aanzetten om zelf na te denken.

Socratische methode
Hij deed dat met de Socratische methode. Bij deze methode doet de vraagsteller eerst alsof hij niets van het onderwerp weet. De spreker moet hem er alles over leren. Door telkens verder te vragen, dwingt de vraagsteller de spreker zijn antwoord preciezer te formuleren. Als het antwoord fout is, komt de spreker zo zelfs tot inzicht dat en waarom het fout is. Vervolgens moet de spreker het goede antwoord op de vraag ‘de waarheid’ zelf vinden.

Een waarheid
Socrates is van mening dat er maar een waarheid bestaat. Deze is niet verschillend per individu of afhankelijk van de situatie. Als iemand (via de Socratische methode) inzicht had gekregen in de waarheid, zou volgens Socrates het juiste handelen vanzelf volgen. Dat wordt socratisch ethisch determinisme genoemd. Het betekent dat het redelijk inzicht de richtlijn wordt van het menselijk handelen.