De allereerste computer voor commercieel gebruik wordt verkocht in 1951. Je kunt je voorstellen dat die computer, vergeleken met die van vandaag de dag, nog nauwelijks iets kon. Het was meer een veredelde tekstverwerker. Maar van het begin af aan waren kunstenaars geïnteresseerd in de nieuwe technologie. Het is ook wel eigen aan veel kunstenaars dat ze op een nieuwsgierige en onderzoekende manier omgaan met nieuwe media.
Halverwege de jaren '60 werd de eerste tentoonstelling geopend met computerkunst ‘Computer Generated Patterns’. Zoals de titel al aangeeft zagen de bezoekers vooral twee-dimensionale werken die patronen lieten zien gecreëerd met behulp van een computerprogramma. Burgers en kunstenaars moesten nog tot de jaren '80 wachten voordat de eerste PC (personal computer) het licht zag. Deze PC was een stuk handzamer en had veel meer mogelijkheden op het gebied van grafisch design. Kunstenaars konden bestaande beelden manipuleren met behulp van een programma. Voor ons al zo vanzelfsprekend, maar toen een noviteit. Fotografie, schilderkunst en computerprogramma’s vullen elkaar opeens aan. De scheiding tussen de kunsten wordt een stuk minder duidelijk.
Peter Struycken
Op afbeelding 10-51 zien we de bekende Beatrix-postzegel van kunstenaar Peter Struycken uit 1980. Hij gebruikte in 1969 voor het eerst een computer om een kunstwerk te maken. Hij vindt het belangrijk om bepaalde structuur aan te brengen in zijn werk. De postzegel is opgebouwd uit heel veel stipjes en die vormen zo’n structuur. Struycken maakt vooral abstract werk. Zo ontwierp hij computergestuurde verlichting voor het muziektheater in Amsterdam en het NAI in Rotterdam.
Afb. 10-51-1 Peter Struycken, postzegel koningin Beatrix, 1980
De computer als kunstenaar
Afb. 10-52 John F. Kennedy, 1968
Een groep Japanse computertechnici ontwikkelde een programma voor de computer, dat het portret van John F. Kennedy ‘ontwierp’. Zie afbeelding 10-52. In dit geval is de computer het medium. De kunstenaar gebruikt geen papier of klei, maar puur de computer plus programma’s om tot beeld te komen. Vaak genoeg wordt de computer ‘slechts’ gebruikt om bestaand beeld als een foto of tekening (al dan niet gecreëerd door de kunstenaar) te manipuleren. Deze beeldinformatie wordt dan eerst ingevoerd. Er is al beeld voordat de computer eraan te pas komt.
Copyright
Een computer zorgt ervoor dat je beelden eindeloos kunt reproduceren, herhalen. Het idee van een kunstwerk dat uniek, eenmalig is, komt hiermee in het gedrang. De vraag is of dat een gemis is. De definitie van kunst verandert in ieder geval door de nieuwe technieken. Het manipuleren van bestaand beeld roept de vraag naar copyright op. Je mag vaak niet zomaar bestaand beeld gebruiken. Een kunstenaar heeft copyright op dat beeld. Maar als je dat beeld alleen als uitgangspunt gebruikt voor je eigen (nieuw) beeld, mag je het dan wel zomaar gebruiken? Eeuwen geleden was het heel normaal om in de stijl van je leermeester te werken. Maar nu zijn er andere regels in de wereld van de kunst. Of niet?
Kunst voor en door iedereen
Kunst is tegenwoordig niet meer alleen voor een kleine elite, maar beschikbaar voor iedereen. De computer in combinatie met internet heeft ervoor gezorgd dat we ieder moment van de dag heel veel kunst kunnen bekijken. Musea spelen hierop in door middel van schitterende websites waar je je in het museum zelf waant. Nadeel is bijvoorbeeld dat je niet kan inschatten hoe groot zo’n schilderij nu eigenlijk is. Of dat je de schildertechniek niet kan zien, omdat de afbeelding zo klein is. Soms kan het daardoor voorkomen dat een heel beroemd werk dat je al kent via internet, maar ook via mokken, pennen en t-shirts in werkelijkheid tegenvalt. Een andere functie van internet binnen de kunst is promotie. Beginnende kunstenaars kunnen zichzelf presenteren met behulp van een eigen website. Het kan namelijk even duren voordat je je werk mag tentoonstellen. Nu kunnen ze al een netwerk creëren en naamsbekendheid. Zo wegen de voordelen tegen de nadelen op.