Kunst hang je niet alleen aan de muur. In de twintigste eeuw ontdekten steeds meer kunstenaars de natuur als kunstwerk.
De Bulgaarse kunstenaar Christo Jachareff, geboren 1935, is bekend om het inpakken van bestaande gebouwen en natuurelementen met behulp van verschillende stoffen. Het gaat om gigantische projecten. Zo pakte hij 93 duizend vierkante meter Australische kustlijn in met witte geweven stof! Het landschap is vanaf de negentiende eeuw een dankbaar onderwerp geweest voor schilders. Het kon een gemoedstoestand uit te drukken, maar ook nationalisme. Het landschap als symbool voor een gebied of land. In de twintigste eeuw wordt het landschap zelf een manier voor de kunstenaar om zich uit te drukken.
Cadeau
Christo gebruikt materiaal dat niet uit de natuur afkomstig is. Hij kiest voor synthetische stoffen. Wanneer hij bijvoorbeeld een kustlijn of bomen inpakt, ontstaat er een enorm contrast in materiaal. De natuur wordt beteugeld. Je bent je opeens bewust van de vorm en het organisch materiaal, juist omdat Christo het verhult. Het zet aan het denken. Nu is zijn terrein niet beperkt tot de natuur. Hij pakte ook verschillende (beroemde) gebouwen in. Op afbeelding 10-38 zie de Reichstag, het regeringsgebouw in Berlijn, ingepakt (1995). Het heeft een vervreemdend, surrealistisch effect. Inpakken gaat hand in hand met uitpakken. Wat zit eronder? Kun je herkennen wat erin zit? Wat gebeurt er wanneer je als kunstenaar ingrijpt in een bekend en herkenbaar ‘uitzicht’?
Afb. 10-38 Christo, de Rijksdag in Berlijn ingepakt, 1995
Robert Smithson
Andere kunstenaars kiezen ervoor om op een ecologische manier in te grijpen in het landschap. Zo maakte Robert Smithson een enorme spiraal van natuurlijk materiaal afkomstig uit de omgeving in het Grote Zoutmeer van Utah, VS (1970). Naar verloop van tijd neemt de natuur het kunstwerk over èn op in de omgeving. Christo moet zijn gebouwen op een gegeven moment weer uitpakken. Het kunstwerk is als het ware voorbij. Bij Smithson gaat het om een natuurlijk, onvoorspelbaar langzaam proces. Misschien is zijn werk na lange tijd helemaal verdwenen, maar de natuur kan het ook nog letterlijk doen groeien.
Richard Long
Afbeelding 10-40 laat een werk van Richard Long zien uit 1977. Hij rangschikt op een grote oppervlakte natuurproducten als takken en stenen. Hij is geïnteresseerd in de orde van de natuur. Zo groeien bijvoorbeeld de takken van een boom altijd naar het licht toe. Er zijn bepaalde wetten waar alles in de natuur aan gehoorzaamt. Long maakt zijn eigen ordening; hij herordent de natuur naar zijn wetten. Hij plaatst de natuurproducten in een strakke eenvoudige ruimte. Haalt ze uit hun natuurlijke omgeving en plaatst ze in een door hem gecreëerde ruimte. Zijn ruimte, zijn regels.
Afb. 10-40 Richard Long, Houtcirkel, 1977