Tot de twintigste eeuw kregen de kunstenaars opdrachten van de kerk en later van de rijke burgers. Zij waren dus afhankelijk van anderen. Vaak werd de kunstenaars voorgeschreven wat ze moesten maken. Als ze dat niet deden, dan kregen ze gewoon geen opdrachten meer.
In de twintigste eeuw veranderde dat. De kunstenaars gingen hun eigen weg. Ze trokken zich er niets van aan of de mensen hun werk nou mooi vonden of niet.
Ze gingen veel meer op onderzoek uit en probeerden bijvoorbeeld allerlei technieken en materialen te combineren.
Zelfstandige kunstenaars
Maar ook veranderde de manier waarop de dingen uitgebeeld werden. Het begon al in de negentiende eeuw, toen de impressionisten zich voornamelijk met kleur bezighielden en Jugendstilkunstenaars vormen uit de natuur gingen ‘vervormen’. In het algemeen kun je zeggen dat bij de kunstenaars een enorme behoefte ontstond om zelfstandig op onderzoek uit te gaan naar vorm, kleur en ruimte. Als gevolg daarvan ontstonden en ontstaan tientallen verschillende manieren van bouwen, beeldhouwen en schilderen of met één woord gezegd: vormgeven.
Architectuur en industriële vormgeving
Wolkenkrabber in New York, William van Alen, Chrysler-building, 1930
In de negentiende eeuw bouwden de architecten volgens ideeën uit vorige eeuwen. Ze imiteerden de Griekse, Romeinse, gotische en barokke bouwstijlen. Maar aan het eind van de negentiende eeuw gebruikten de architecten nieuwe materialen als beton en gietijzer. Nieuwe technieken en andere materialen werden verder in de twintigste eeuw ontwikkeld.
Bovendien moesten de architecten zo goedkoop mogelijk bouwen. Dit had tot gevolg dat men bouwonderdelen in standaardelementen moest gebruiken. Ramen en deuren werden bijvoorbeeld in fabrieken met honderden tegelijk gemaakt. Dat heet prefabricatie. Veel kantoren, fabrieken en ‘woonkazernes’ werden op die manier gebouwd. Aan de buitenkant van een gebouw moest men kunnen zien wat voor gebouw het was. Het ging de architecten meer om de functie dan om de vormgeving. Met andere woorden: er werd meer gekeken naar waar een gebouw voor diende en het werd minder belangrijk om een mooi gebouw te maken.
Er ontstond een stijl van bouwen die men de functionele stijl noemde. De gebouwen zijn eenvoudig van vorm. Belangrijke architecten waren le Corbusier in Frankrijk en Walter Gropius in Duitsland. In Amerika werden de eerste wolkenkrabbers gebouwd. Hier zie je de het Chrysler-building, een wolkenkrabber in New York. Toen het af was in 1930 was het een paar maanden lang het hoogste gebouw van de wereld.
Het Bauhaus
Het Bauhaus, Walter Gropius, in Dessau, 1925-1926
‘Het Bauhaus’ is een beroemde school. Het Bauhaus op de afbeelding is volgens de ideeën van de functionele stijl gebouwd. De Bauhaus-kunstenaars hielden zich bezig met het ontwerpen en het vormgeven van: stoelen, serviezen, gebouwen, schilderijen, textiel en nog veel meer. De voorwerpen moesten niet alleen praktisch zijn, maar ook zo eenvoudig mogelijk, dus geen overbodige versieringen en tierlantijntjes. Zij gebruikten daarom de meest eenvoudige vormen en kleuren. In hun ontwerpen zie je dan ook vooral cirkelvormen, rechthoekige vormen en primaire kleuren. Het Bauhaus is gesticht in 1919 in Weimar (Duitsland) en in 1933 door de Nationaal-Socialistische regering verboden.
Bekende kunstenaars van het Bauhaus
Wassily Chair, Marcel Breuer, armstoel, 1925
Bekende kunstenaars uit de Bauhausstroming zijn:
- Paul Klee
- Josef Albers
- Wassily Kandinsky
- Walter Gropius
- Oskar Schlemmer
- Mies van der Rohe
- Marcel Breuer
De Stijl
Rood-blauwe stoel, Gerrit Rietveld, 1917-1918
Een van de bekende Bauhausmeubels is een stoel, ontworpen door Marcel Breuer. Een ander beroemd voorbeeld van een stoel is de rood-blauwe stoel ontworpen door de Nederlander Gerrit Rietveld. Deze architect en meubelontwerper was lid van een groep schilders en architecten die de Stijl werd genoemd. De Stijlgroep wilde een zo zuiver en eenvoudig mogelijke vormgeving bereiken in hun schilderijen en bouwkunst.
Bekende schilders van de Stijl waren Piet Mondriaan, Theo van Doesburg en Bart van der Leck. Bekende architecten waren Gerrit Rietveld en Jacobus Oud.