‘Dada’

De kunstenaars wilden al het oude afschaffen en iets nieuws beginnen. Zij maakten geen gewoon schilderij of beeldhouwwerk meer, maar vervaardigden hun werkstukken van allerlei materialen, zoals treinkaartjes, takken, gevonden voorwerpen en andere rommel. Zij noemden hun manier van werken ‘dada’, een woord dat geen betekenis had. Baby’s eerste woordje is vaak ‘dada’. Dada-kunstwerken zien er dan ook totaal anders uit dan die van hun vroegere kunstcollega’s.

Collages en ready-mades

Duidelijke voorbeelden van het dadaïsme zijn collages, fotomontages of de ready-made-kunstwerken van Marcel Duchamp zoals de ‘Fietswiel’ en ‘Fontein’.

Andere kunstenaars van het dadaïsme waren:

• Kurt Schwitters
• Man Ray
• Raoul Hausmann

Readymades

Marcel Duchamp, Fontein (1917), verloren gegaan

In 1913 maakte Marcel Duchamp een fietswiel op een keukenkrukje. Dit stelde hij tentoon. Hij verklaarde dat dit een kunstwerk was. Een jaar later deed hij hetzelfde met een metalen flessenrek. Je kunt je voorstellen dat veel mensen deze beelden maar vreemd vonden.

Toch werden zijn voorwerpen als kunst geaccepteerd en na Duchamp zijn er veel kunstenaars geweest die zich met deze ready-made-kunst hebben beziggehouden.
De naam ready-made betekent zoveel als ‘kant-en-klaar’. De bedoeling van de beeldhouwers was te laten zien dat je van kant-en-klare voorwerpen ook een beeld kon maken. Ze vonden eigenlijk alles kunst. Als je voorwerpen maar op een andere manier gebruikt werden dan waarvoor ze eigenlijk bedoeld waren. Deze kunstenaars beweerden dan ook dat iedereen kunst kon maken. Marcel Duchamp maakte in zijn leven meer dan 20 ready-made-kunstwerken.

WC-pot in een museum

Dus als je een voorwerp dat je vaak gebruikt in een andere omgeving plaatst, kan het een andere betekenis krijgen. Zet bijvoorbeeld een wc-pot in een galerie of museum en het wordt zomaar tot kunstwerk verheven. Duchamp maakte het zichzelf niet makkelijk maar hij wilde de mens aan het denken zetten.

Wat is kunst?

Raoul Hausmann, Portret van Georg Grosz, 1920, collage, verblijfplaats onbekend

De grote hamvraag kwam hierdoor ter sprake, namelijk: wat is kunst? Tot op de dag van vandaag is hier geen eenduidig antwoord op te geven. Een echte definitie van kunst is er nog steeds niet omdat mensen altijd een andere opvatting hebben over wat het nu precies is. De tijdgeest is ook bepalend. Dat is ook niet zo gek; kunst in de middeleeuwen werd anders beleefd dan kunst in bijvoorbeeld de 17e eeuw of in onze huidige tijd.

Schrijvende dadaïsten

Dadaïsten waren niet alleen beeldend kunstenaars maar ook schrijvers. Door de verschrikkelijke gebeurtenissen van de eerste wereldoorlog (WOI) hadden zij een hekel gekregen aan de tradities van de maatschappij. Zij keerden het materialisme de rug toe. Vaak werd er over de compositie van een collage niet zorgvuldig nagedacht maar scheurden ze stukken papier uit en lieten dit vallen de positie van de papierstukjes helemaal willekeurig was.

Uitvinder van de fotomontage

De collage van de Oostenrijkse kunstenaar Raoul Hausmann is een ander voorbeeld van het dadaïsme. Naar eigen zeggen heeft hij de fotomontage uitgevonden. Zijn wilde, energieke karakter komt hoe dan ook terug in deze collages en fotomontages. Bovendien maakte hij ook assemblages. Assemblages zijn samengestelde 3-dimensionale kunstwerken van verschillende onderdelen. Collage betekent het samen plakken van verschillende gescheurde of geknipte stukken papier om tot een geheel te komen: dit is 2-dimensionaal.