Een pointillistisch schilderij ziet er van een afstandje uit als een gewoon schilderij. Maar als je goed kijkt, zie je dat het bestaat uit allemaal kleine puntjes. Samen vormen ze een beeld. Deze voor zijn tijd experimentele manier van schilderen noemen we het pointillisme.
De impressionisten hadden met hun schetsende stijl de basis gelegd voor een groep schilders die verder experimenteren met kleuren. Maar in tegenstelling tot de impressionisten vonden deze pointillisten duidelijke vormen wel degelijk belangrijk. Zij ontdekten dat wanneer je puntjes van verschillende kleuren door elkaar heen zet, die verschillende puntjes tot kleuren door het oog worden gemengd. Het Franse woord voor punt is point. Vandaar dat deze manier van schilderen het pointillisme werd genoemd.
Puntjes die in elkaar overvloeien
Deze manier van werken ging veel langzamer dan de werkwijze van de impressionistische schilders. De werken van de Franse Georges Seurat en de Belg Theo van Rijsselberghe zijn voorbeelden van het pointillisme. Wanneer je bij het schilderij van Rijsselberghe de boom rechts van dichtbij bekijkt, zie je heldere rode, blauwe en gele puntjes door elkaar heen. Op een afstand ‘vloeien’ die puntjes in elkaar over.
Theo Van Rijsselberghe
Familie in een boomgaard (1890), Theo van Rijsselberghe, olieverf 115 x 163,5 cm, Museum Kröller-Müller Otterlo
In eerste instantie is Van Rijsselberghe erg beïnvloed door de realistische schilder Edouard Manet en de impressionistische schilder Edgar Degas. Maar tijdens een reis door Europa zag hij werk van Georges Seurat waar hij zo van onder de indruk was dat hij ook begon te experimenteren met het pointillisme.
Hij is een kunstenaar die van het realistisch werk overging naar het impressionisme. Vervolgens raakte hij in de ban van het pointillisme: daarom wordt hij ook wel een neo-impressionist genoemd. In het begin van de twintigste eeuw keerde hij dat de rug toe om te werken in de Art Nouveau ofwel Jugendstilstijl. Dit kwam waarschijnlijk omdat hij niet alleen schilder was maar ook tekenaar, beeldhouwer, decorateur en etser.
George Seurat
Een zondagmiddag op het eiland Grande Jatte (1884-86), George Seurat, olieverf 20 x 30 cm, The Art Institute Chicago
Dit werk hoort bij de meest opmerkelijke werken uit de negentiende eeuw en is gemaakt aan rivier de Seine in Parijs. Het heeft Seurat 2 jaar gekost om dit schilderij zo te krijgen dat hij tevreden was met de kleuren, de vorm en het licht. Hiervoor heeft hij vele schetsen gemaakt van personen in verschillende poses om tot de juiste compositie te komen. Ook wilde hij de juiste kracht uit de kleuren halen die je met penseelstreken niet krijgt, maar wel door het plaatsen van puntjes.