Lodewijk XIV
Kunst die eruit ziet als een gebakje: mierzoet en behangen met roze en gouden tierelantijnen: dat is rococo. De naam ‘rococo’ werd oorspronkelijk gegeven aan een frivool suikerwerk van schelpen en schelpachtige vormen. Zoetigheid waarvan het glazuur je van de tanden sprong. Deze periode in de kunst wordt ook wel gezien als de overtreffende trap van de barok.
De kunstenaars uit deze tijd waren op zoek naar spontaniteit en vernieuwing, maar lieten daarin niet de beeldtaal van de barok helemaal los. Ze zochten naar nuances, zachte schakeringen en vermengingen van kleur en een aaneenschakeling van vormen die subtiel was. De stijl ontstond in Frankrijk waar Lodewijk de Veertiende het verzoek indiende bij zijn hofschilders om werk te leveren dat wat ‘luchthartiger en jeugdiger’ was voor in zijn paleis te Versailles. Onder de heerschappij van Lodewijk de Veertiende (zie afbeelding 8-13a) ontstond de eerste kunstacademie. De discussie in die tijd ging over de vraag of de tekening (die een beroep doet op het verstand) belangrijker was dan de kleur (die een beroep doet op emotie). Deze discussie is ontstaan naar aanleiding van het verschil van werken en aanpak tussen de schilders Poussin en Rubens. Rubens had als uitgangspunt bij het opbouwen van zijn werk kleur, terwijl Poussin van de tekening uitging. Maar welke aanpak was nu de beste?
Luxe inrichting
Afb. 8-10
Op afbeeldingen 8-10 en 8-11 zie je overduidelijk de voorkeur voor het luchthartige en jeugdige. We kijken naar een behang gedecoreerd met mooie rozen, exotische papagaaien en sierlijk gevormde lijnen. Het is vriendelijk en zacht om naar te kijken, net zoals de kleuren die de ontwerper heeft gebruikt. Bij de inrichting van kamers of zalen van rijke of adellijke mensen werden de wanden versierd met ornamenten, wandschilderingen, behang en beelden.
Een beetje overdreven
Dezelfde sfeer als in het behang komt terug in het porseleinen beeld. Een exotisch aandoend stelletje zit aan de koffie. De man en vrouw zitten er niet echt praktisch bij; zij zit met haar hoofd naar achteren gedraaid en hij lijkt net op te willen staan. Het doet wat overdreven aan. Hun kleding is opvallend in vorm en kleur. Het ziet er oosters uit, maar is Turks. Details en patronen zijn belangrijk. De omgeving waarin ze zitten wordt gevormd door golfachtige vormen. Kijk eens naar de stoel van de vrouw, die over lijkt te lopen in de grond, maar ook in de vorm achter het servies. Uiteraard zijn deze vormen versierd met kleur en bloemen. Aan de ene kant komt het erg verfijnd over, maar aan de andere kant ook erg rococo in de oorspronkelijke betekenis van het woord…
Afb. 8-11
Het is de tijd van strikjes, pruiken en hoepelrokken. Niet alleen huizen en paleizen werden weelderig ingericht, maar ook de tuinen. Je kunt je voorstellen dat deze manier van leven ontzettend veel geld kostte. Het was de tijd van grote tegenstellingen tussen rijke en arme mensen. Aan de ene kant was er overdaad en aan de andere kant honger en uitbuiting. Het zou ook niet lang duren voordat het volk hiertegen in opstand kwam. De negentiende eeuw, de eeuw van de revoluties, stond voor de deur.