Afb. 7-1
De kunsten van de Renaissance hebben als uitgangspunt de beeldtaal van de klassieke oudheid, namelijk die van de Grieken en de Romeinen. In Italië zijn er nog genoeg voorbeelden te vinden van die beeldtaal, denk maar aan bijvoorbeeld Rome. Naast de tastbare herinneringen, baseerden de kunstenaars zich ook op tekst.
Een belangrijk werk was van de Romeinse architect Vitruvius (85-20 voor Christus). Hij schreef een handboek over architectuur, De Architectura, waarin je heel heldere en overzichtelijk tekeningen vindt van bijvoorbeeld zuilen, bouwtechnieken en stijlen in combinatie met theorie daarover. Volgens Vitruvius is de mens de maat der dingen. Leonardo da Vinci, die zich ook verdiepte in zijn werk, schreef daarover het volgende in zijn notities: “De architect Vitruvius zegt in zijn werk over architectuur dat de maten van het menselijk lichaam door de natuur als volgt zijn verdeeld: 4 vingers vormen samen 1 handbreedte en 4 handbreedten vormen 1 voet, 6 handbreedten vormen 1 onderarm…; en deze maten gebruikten hij bij het bouwen.” Erg praktisch voor de mannen op de bouwplaats. Zie afbeelding 7-1.
Wetten en regels
De kunstenaars uit de Renaissance waren op zoek naar wetten en regels achter al het zichtbare. In de hoop dat wanneer ze die zouden ontdekken, ze dichter bij God zouden komen. Welke wetten zou Hij gebruikt hebben bij het creëren van alles? Ideale maten en verhoudingen waren belangrijk, maar ook bepaalde vormen zoals de driehoek (verwijst naar de Heilige Drie-Eenheid van Heilige Geest, Vader en Zoon) en de cirkel (als volmaakte vorm zonder einde).
Villa Rotonda
Afb. 7-2c
Wanneer we kijken naar de Villa Capra detta la Rotonda (1566), een buitenhuis van de architect Palladio vallen een paar dingen op. Er is sprake van centraalbouw; de plattegrond is aan alle 4 de zijdes gelijk. Palladio ging daarin zo ver dat er 4 ingangen zijn in plaats van 1. Iedere ingang (porticus) verraadt Griekse invloeden; Ionische zuilen dragen architraaf, fries en tympaan (driehoek). Het lijkt wel de ingang van een Griekse tempel. Het gebouw wordt bekroond door een koepel.
Koepel
De koepel heeft een belangrijke betekenis in de architectuur van de kerken. Het is een afspiegeling van de hemelse harmonie, door zijn verhoudingen en zijn meetkundige zuivere vormen (cirkel). In het kort: de koepel is symbool voor de hemel. De architecten wezen iedere overbodige versiering af en gebruikten de klassieke bouwordes zoals voorgeschreven in de klassieke oudheid. Ze kozen er dus niet voor om de vormen uit die tijd te veranderen of aan te passen. Zo werd de beeldtaal van de klassieke oudheid gebruikt voor christelijke bouwwerken. Een ideale versmelting van humanistische en christelijke idealen.