Na de val van het West-Romeinse Rijk in 476 beginnen officieel de middeleeuwen: de periode van grofweg 500 tot 1400 na Christus. Maar voor de kunstgeschiedenis houden we andere jaartallen aan.

Kunst, kloosters en kerken
Aan het einde van de elfde eeuw begint de romaanse periode en in de twaalfde eeuw de gotiek. Tussen de vijfde en de elfde eeuw gebeurt natuurlijk ook van alles. Zo ontstaan de eerste kloosters. Het eerste klooster werd in 520 gesticht door de heilige Benedictus en het stond in Italië. Benedictus schreef een boek waarin stond hoe de monniken zich moesten gedragen en hoe ze hun dag moesten indelen. Ze moesten zich aan strenge regels houden. De benedictijner kloosters breidden zich snel uit en rond 1200 waren er al 1500! Dat is een belangrijke ontwikkeling, omdat onder andere de kloosters ervoor zorgden dat het geloof zich over heel Europa verspreidt. Het geloof is niet alleen voor monniken heel belangrijk, maar voor alle mensen in de middeleeuwen. Daarom zijn bijna alle kunsten in deze tijd religieus van inhoud.

De Basilica
In 313 wordt het christendom staatsgodsdienst. De christenen hoeven hun geloof en kerkdiensten nu niet meer geheim te houden. Kerkdiensten kon je ze het in het begin eigenlijk nog niet noemen, want er waren helemaal nog geen gebouwen speciaal gemaakt voor het houden van de mis. Deze werden in het geheim bijvoorbeeld in een woonkamer of in kelders gehouden.

Maar welk gebouw was geschikt om als kerk te dienen? In ieder geval niet een Romeinse tempel. Die is ten eerste veel te klein voor grote groepen. Voor de Romeinen diende het gebouw vooral als woonplaats voor het heilige beeld en niet om in samen te komen. Ten tweede wilden de christenen niet een gebouw gebruiken, dat symbool stond voor de heidense godsdienst van de Romeinen. Zij wilden hun eigen kerk.

De oplossing vinden ze bij een ander typisch Romeins gebouw, namelijk de basilica. De basilica was een langwerpig gebouw dat verschillende functies had, zoals marktplaats, maar er werd ook recht gesproken. Het was groot genoeg om veel mensen kwijt te kunnen en had geen enkele band met godsdienst. De basilica werd de basisvorm van de christelijke kerk.

Romaans en gotisch
De meeste kunst uit de Middeleeuwen kwam voort uit religie. Daarom hebben we het in deze kunstperiode vooral over kerken, kathedralen, reliëfs en fresco’s. In de infoblokken lees je meer over de romaanse en gotische kunsttradities.