Kunst is mensenwerk: Middeleeuwen

Gotische beeldhouwkunst (1140-1500)

Kunst in dienst van God

Gotische beeldhouwkunst

Afb. 6-19

De gotische kerken waren rijkelijk versierd met beeldhouwkunst. Architectuur, beeldhouwkunst en schilderkunst vormden één geheel en versterkten elkaar hierdoor. Alle 3 de kunsten dienden het geloof in God.

Ondanks dat de kerken een toonbeeld van pracht en praal vormden, werden de mannen die hier verantwoordelijk voor waren niet beschouwd als kunstenaars. Ze werden gezien als ambachtsmannen en stonden in rang even hoog als de bakker en de slager. Het waren mensen die een praktisch vak hadden. Daarom zijn er bijna geen namen bekend van degenen die verantwoordelijk waren voor het schitterende beeldhouwwerk (en schilderwerk).

Realisme

Net zoals bij de romaanse kerken bevindt zich in het portaal en op het timpaan van de gotische kerk veel beeldhouwwerk. Ook hier kunnen we bijvoorbeeld het verhaal van Het Laatste Oordeel zien. In stijl is er echter een groot verschil op te merken. Waren de figuren van het romaanse portaal stijf, stram en leken ze een geheel met de zuil te vormen; de gotische figuren lijken meer op vrijstaande beelden. En bijna levensecht! Zie afbeelding 6-19. Hun voeten staan op een plateau en hun lichamen zijn gedraaid in een S-vorm. Zie ook afbeelding 6-20. De figuren lijken onderling zelfs contact te maken in plaats van dat ze recht voor zich uit staren. De kleding benadrukt de vorm van het lichaam en de beweging die het maakt.

Een nieuwe kijk

gotisch altaar relief

Afb. 6-21

Dit realisme kwam op doordat de mensen in die tijd anders tegen hun geloof gingen aankijken. Het leven van Christus en de heiligen kon mooi als voorbeeld dienen voor ons eigen leven. Als we ons kunnen identificeren met de heiligen, dat wil zeggen als we overeenkomsten zien tussen onszelf en de heiligen, is dat een stuk makkelijker. Het lukt moeilijker bij stramme, stijve figuren, laat staan bij symbolen. Een tweede reden is dat de mens in de late middeleeuwen gelooft dat God zich in werkelijk alles openbaart. God is in alles om ons heen aanwezig. Dat wil zeggen dat als je bijvoorbeeld de natuur (waar wij ook bij toe behoren) goed onderzoekt en bestudeert, je daardoor dichter bij God kan komen. Het wordt dus interessant om te laten zien dat je weet hoe een mens er ècht uitziet. In de Renaissance wordt dit denkbeeld verder ontwikkeld.