Kunst is mensenwerk: Middeleeuwen

Romaanse schilderkunst (900-1140)

Miniaturen en fresco's

In de Romaanse tijd kennen we 2 soorten schilderkunst; miniaturen en fresco’s. Miniaturen zijn hele kleine geschilderde afbeeldingen in bijbels en fresco’s zijn grote wandschilderingen in de kerken en kloosters.

In de elfde eeuw werden alle boeken met de hand (over)geschreven. Er was nog geen boekdrukkunst; die techniek zou pas 4 eeuwen later uitgevonden worden. Degenen die verantwoordelijk waren voor het overschrijven, dus kopiëren van de boeken, waren de monniken in de kloosters. Niet alleen het schrijven was van hun hand, maar ook tekeningen.

Monnikenwerk

Op afbeelding 6-8 kun je zien met hoeveel zorg en detail zo’n bladzijde gemaakt wordt. De beginletters vormden een schilderijtje op zich. Soms duurde het weken voordat één bladzijde af was. De afbeelding gaf in beeld weer waar het verhaal op de bladzijde over ging. Het moest dus overzichtelijk zijn; alleen de hoofdfiguren uit het verhaal en niet teveel detail. Naast de kunstige beginletters werd er soms ook een hele bladzijde gebruikt voor een schildering.

Deze bijbels waren erg kostbaar, omdat er zoveel uren manwerk in zat, maar ook omdat het gebruikte materiaal kostbaar was. Zo werd er soms bladgoud in de afbeeldingen verwerkt. De boeken werden in opdracht van rijke mensen, zoals een koning, gemaakt. Gewone burgers hadden geen geld voor dergelijke luxe boeken. De meesten konden ook helemaal niet lezen.

Fresco

fresco

Afb. 6-9

Er werd ook op groot formaat gewerkt en wel op de muren van kloosters en kerken. Hier maakten kunstenaars fresco’s. Een fresco is een schildering die gemaakt wordt met behulp van natte kalk. Als de kalk opgedroogd is, vormt het één geheel met de muur. Zoals ook het geval is met de beeldhouwkunst, staat de schilderkunst in het teken van het geloof.

Symbolen

Op afbeelding 6-9 zien we een voorbeeld van een fresco in de absis van de kerk. In de ovale vorm staat Christus afgebeeld. Rechts en links van hem telkens twee heiligen. Maar als je goed kijkt zie je nog vier figuren rondom Christus. Dit zijn de 4 evangelisten; zij schreven stukken voor de Bijbel en verkondigden het Woord van God. Bijzonder is dat zij niet als mensen zijn afgebeeld, maar als leeuw, adelaar, stier en engel. Voor ons is dat misschien vreemd, maar de mensen uit die tijd wisten precies wie er bedoeld werden en naar welke verhalen zij verwezen.

Een ander voorbeeld is het gebruik van de afbeelding van een herder met een schaap. De herder staat symbool voor Christus als Goede Herder. Een goede herder zorgt goed voor zijn kudde schapen en Christus, als goede herder, gaat zelfs zover dat hij zijn leven geeft voor de mensen. In de middeleeuwen werden vaak symbolen en metaforen gebruikt om een verhaal te vertellen. Het is de taal van die tijd.

Wandkleden

wandkleed van Bayeux

Afb. 6-10

Schilderen kun je ook met naald en draad. Op gedetailleerde borduurwerken konden belangrijke gebeurtenissen uit de Romaanse geschiedenis worden vastgelegd. Op afbeelding 6-10 zie je een deel van het wandkleed van Bayeux. Het volledige kleed is 70,4 meter lang. Het beeldt de slag bij Hastings uit.