Afb. 5-7
De 11e eeuwse San Marco basiliek in Venetië is een voorbeeld van de Byzantijnse bouwkunst. Binnen in de kerk bevindt zich een heel bijzonder altaarstuk, dat het Pala d’Oro (1105) genoemd wordt. Het is een reliëf van goud, edelstenen en 250 brandschilderwerken. Zo mooi en kostbaar dat de beroemde Napoleon verschillende edelstenen ervan roofde!
Afbeelding 5-7 laat een detail van het Pala d’Oro zien, waarop Christus en de 4 evangelisten te zien zijn. Het geheel is ongeveer 3,5 meter bij 1,5 meter en de huidige vormgeving is pas in de veertiende eeuw tot stand gekomen. De eerste versie was aan het einde van de tiende eeuw klaar. Er hebben door de eeuwen heen een groot aantal verschillende goud- en edelsmeden aan meegewerkt. Je kunt dan ook verschillende stijlen terugvinden in het kunstwerk. Niet alleen het altaarstuk is van goud en edelstenen; het hele interieur van de San Marco glinstert je tegemoet, wanneer je het gebouw binnenkomt.
Planten van kant
Afb. 5-5
Helaas is er niet veel beeldhouwwerk uit de Byzantijnse tijd bewaard gebleven. Wanneer we naar de stoel van bisschop Maximus uit de zesde eeuw kijken (afbeelding 5-6) en het kapiteel afkomstig uit Ravenna (afbeelding 5-5) kun je wel een gelijkenis zien. Ondanks dat de stoel gemaakt is van ivoor en het kapiteel van marmer. Een kapiteel is het bovenste gedeelte van een zuil. De Grieken kenden 3 verschillende stijlen voor een kapiteel. In het Byzantijnse Rijk geven de beeldhouwers hun eigen draai aan de Griekse stijlen. Het Grieks Korintische kapiteel was versierd met driedimensionale bladeren. De bladeren waren zelfs te herkennen als bladeren van de plant Acanthus. De vormen van het kapiteel uit Ravenna doen wel denken aan plantachtige motieven, maar zijn overduidelijk gestileerd. Je kunt er geen specifieke plant in herkennen. Het zijn vlakke patronen die doen denken aan kant.
Symbool
Kijken we naar de decoratie op de stoel van bisschop Maximus van afbeelding 5-6, zien we weer decoratie die doet denken aan natuur. De dieren zijn goed herkenbaar, maar het groen is weer gestileerd en vormt meer een patroon, dan dat het aan een werkelijk bos doet denken. Op de onderste rand zie je druiventrossen. Deze hebben nog een extra betekenis in de christelijke religie. De druif en de wijnstok zijn een symbool van Christus en het christelijk geloof. Deze symbolen worden regelmatig gebruikt in religieuze kunst. Zeer toepasselijk natuurlijk voor de stoel van een bisschop.