Afb. 4-7b
Over de schilderkunst van de Romeinen is niet zoveel bekend. Simpelweg omdat er maar weinig bewaard van is gebleven. In Pompeï zijn er nog resten van muurschilderingen te bewonderen. In het jaar 79 werd Pompeï bedolven onder as en lava na een uitbarsting van de vulkaan Vesuvius. Het stadje is echter voor een groot gedeelte weer opgegraven en toen bleken er enkele muurschilderingen bewaard gebleven.
Toch weten we wat de Romeinen belangrijk vonden als het om schilderkunst gaat. De Romein Plinius de Oudere schreef in de eerste eeuw een 37-delige encyclopedie, Naturalis Historia. 2 van die delen gaan over de kunst uit zijn tijd en dus ook over de schilderkunst. Hierin staat heel letterlijk geschreven welke schilderwerken als goed werden gezien en waarom. Belangrijk was dat er zo realistisch mogelijk werd geschilderd. De Romeinen kenden nog niet het wetenschappelijk perspectief, maar wel hun eigen manieren om ruimte en diepte te suggereren. Zo maakten ze gebruik van overlapping, maakten ze dingen op de achtergrond kleiner dan op de voorgrond en waren de kleuren op de voorgrond feller dan op de achtergrond.
Huisgoden en gevogelte
Afb. 4-7a
Op afbeelding 4-7b zien we een fresco met als onderwerp 'de huisgoden van een bakkerij'. Een van de bewaard gebleven schilderingen uit Pompeï. Een fresco is een schildering gemaakt in natte kalk. Droogt de natte kalk met de kleurstoffen op, dan vormt het een geheel met de muur. Deze afbeelding laat niet zien op welke manier ze gebruik maakten van de eerder genoemde overlapping en dergelijke, maar je kunt wel zien dat de kunstenaar licht en schaduw gebruikt om de lichamen meer ruimtelijkheid te geven. Ook heeft de schilder de anatomie van de lichamen goed onder de knie. Let ook eens op de manier waarop de middelste god op zijn stoel zit.
Ook de mozaiek met kom en papagaaien en duif van afbeelding 4-7a ziet er realistisch uit. Ondanks dat het gemaakt is met behulp van heel veel gekleurde kleine steentjes. Let eens op de schaduw bij de kat! Met de vogels laat de kunstenaar zien dat hij de dieren ieder vanuit een andere hoek correct kan afbeelden. Het ziet er natuurlijk uit.
Fajoemportret
Afb. 4-9
Het Romeinse Rijk strekte zich uit tot buiten Europa. Zo waren ze ook in Egypte. Denk maar aan de (liefdes-)verhalen tussen de Egyptische Cleopatra en Romeinse Julius Ceasar. Overgebleven uit die tijd zijn de zogenaamde Fajoem-portretten. Een dergelijke afbeelding werd geschilderd op grafkisten of mummies en was een portret van de overledene. Zie afbeelding 4-9.
Opvallend is dat de kist zelf beschilderd is op een typisch Egyptische manier. De figuren zijn gestileerd in plaats van realistisch. De Egyptenaren lieten ledematen, handen, ogen en dergelijke op zo’n manier zien dat ze zo herkenbaar mogelijk waren. Het hoofd zie je bijvoorbeeld altijd van de zijkant, maar het oog van de voorkant! Ze gebruikten rasters bij het maken van de mensfiguren, waardoor ze qua bouw precies op elkaar lijken. Het geschilderde gezicht daarentegen lijkt wel naar de natuur gemaakt. Dit is duidelijk een Romeinse invloed. De Romeinen staan er om bekend dat zij de portretbuste hebben ontwikkeld. Dit is een portret gemaakt van marmer en ziet er levensecht uit. Oorspronkelijk maakten ze maskers van was van de overledene. Daar komt het gebruik vandaan. Hier komt geen stilering, systematisering of idealisering in voor. Het Fajoem-portret is een mooi voorbeeld van een versmelting van Egyptische en Romeinse invloeden.