Je krijgt van je leraar een opdracht om een werkstuk te maken. Eigenlijk heb je er helemaal geen zin in. Je besluit daarom om gewoon wat te kopiëren van internet. Maar daarmee pleeg je plagiaat en maak je inbreuk op het auteursrecht van iemand anders.
Je vraagt je vast wel eens af wat auteursrecht nou is. En hoe je er aan komt. Dan zijn er ook nog sites als Wikipedia, waarvan iedereen gewoon teksten kopieert. Als je wil weten of dat wel mag, kun je het beste verder lezen.
Auteursrecht
Wanneer je een tekst of een boek schrijft, een toespraak houdt, een schilderij of muziek maakt krijg je automatisch auteursrecht. Je hoeft daar niets voor te doen. Je hebt het gewoon. Auteursrecht houdt in dat alleen de auteur – jij dus – het werk openbaar mag maken of kopiëren. Maakt iemand anders inbreuk op jouw auteursrecht, dan kan hij in het ergste geval vijf jaar gevangenisstraf krijgen. Toch gebeurt dit bijna nooit. Een wel veel voorkomende straf is dat er een schadevergoeding betaald moet worden.
Wet
Het auteursrecht is geregeld in een wet uit 1912. Deze is een aantal keer gewijzigd, maar nog steeds geldig. Hierin staat dat op elk eigen creatief werk automatisch auteursrecht geldt. Dit betekent dat je bijvoorbeeld auteursrecht krijgt op foto’s die je zelf hebt gemaakt. Maar maak je een foto van een bekend schilderij, dan krijg je geen auteursrechten. Je hebt immers niets creatiefs hebt toegevoegd.
Tijdsduur
Een ander onderdeel van de wet is de tijdsduur van auteursrecht. Niemand heeft namelijk eindeloos auteursrecht. In de meeste landen is via de Conventie van Bern geregeld dat het recht geldt tot zeventig jaar na het overlijden van de maker. Het auteursrecht wordt dan door de nakomelingen van deze persoon beheerd. Na zeventig jaar komt het werk in het publieke domein terecht en mag iedereen ermee doen wat hij of zij wil. Na aanpassing of aanvulling van het werk kun je zelfs op delen hiervan opnieuw auteursrecht krijgen.
Wie heeft auteursrecht?
De auteur kan ervoor kiezen om alleen het recht te hebben op het werk, maar mag het ook verkopen aan iemand anders. Een andere optie is om een licentie tot gebruik uit te geven. Doordat iemand deze licentie koopt, mag het werk volgens de afspraken die bij de licentie horen wel uitgeven of openbaar gemaakt worden. Wanneer je op contactbasis werkt, doe je in de regel afstand van je auteursrecht. Het recht gaat dan naar de werkgever. Dit geldt, tenzij anders is afgesproken in het arbeidscontract. Werk je op freelance basis, dan is het net andersom.
Uitzonderingen
Nieuwsfotografie
In Nederland gelden verschillende uitzonderingen op het auteursrecht. Je mag namelijk wel teksten citeren uit een bron waarop auteursrecht rust. Voorwaarde hiervoor is dat het citaat wel iets moet toevoegen aan het creatieve geheel. Ook moet er een bronvermelding worden gegeven.
Een thuiskopie is toegestaan. Je mag voor jezelf een kopietje maken van een met auteursrechten belast product. Geef dit niet aan iemand anders, want dan maak je alsnog inbreuk op het auteursrecht van de auteur.
Het auteursrecht geldt in de regel niet voor werken of teksten die afkomstig zijn van de regering, provincie of gemeente. Kijk wel goed voordat je iets met de teksten doet, want deze regel geldt totdat aangegeven staat dat het recht wel voorbehouden is. Ditzelfde geldt voor nieuwsberichten. Hierop zit in de regel ook geen auteursrecht. Je mag deze teksten vrij gebruiken, zolang je een bronvermelding geeft.
Andere licenties
Veel mensen vinden de regels voor auteursrecht te streng. Zij zijn daarom op eigen kracht een eigen systeem van auteursrechten begonnen. Teksten die door deze mensen geschreven worden, zijn vaak vrij van auteursrecht te gebruiken. Dit wordt wel eens grappend ‘copyleft’ genoemd in plaats van copyright. Creative commons is hier een goed voorbeeld van. Mensen die teksten onder de Creative commons-licentie plaatsen vinden het niet erg dat hun teksten worden overgenomen. Meestal vragen ze hierbij wel om een bronvermelding te plaatsen. Ook de artikelen van de populaire encyclopedie Wikipedia vallen onder de copyleft-licentie. De teksten en plaatjes op Wikipedia mag je (met bronvermelding) gewoon overnemen. Je leraren zullen er niet heel erg blij mee zijn, maar technisch gezien is het geen probleem.