Multatuli

Een nieuw bewijs voor de stelling van Pythagoras, een pleidooi voor het geven van seksuele voorlichting aan kinderen en een keiharde uithaal naar de christelijke kerk. Het zijn slechts een paar voorbeelden uit de werken van Multatuli waaruit blijkt dat de negentiende-eeuwer erg vooruitstrevend én eigenwijs was.

Alles waar het wonderbrein mee in aanraking kwam, werd aandachtig bestudeerd en vaak fel bekritiseerd. Het zou ontzettend veel ruimte in beslag nemen om álle onderwerpen aan te halen waar Multatuli zijn licht over heeft laten schijnen. Daarom beperken wij ons tot vier kwesties waar hij zich - naast zijn levenslange strijd tegen het lot van de Javaan - opvallend veel mee bezighield.

Atheïsme

Multatuli’s geliefde creatie Woutertje Pieterse is zeer teleurgesteld als hij op een dag beseft dat God het zomaar toelaat dat er oorlogen en ziekten bestaan. Voor veel mensen is dit dé reden om te gaan twijfelen aan het bestaan van een god. Wanneer en om welke reden de omslag bij de gelovig opgevoede Multatuli precies heeft plaatsgevonden, is niet helemaal duidelijk.
Zeker is in ieder geval dat hij zich vanaf zijn zeer beroemde 'atheïstische geschrift' Het gebed van den onwetende (1861) fel heeft afgezet tegen kerk en gelovigen. ‘Het gehele stelsel der goddienery brengt de fouten voort, welker uitroeiing zyn taak heet te zyn’, schrijft hij in Idee 826. Multatuli’s atheïsme was zeker revolutionair in die tijd, al werd het geloof in 1859 wel volledig op losse schroeven gezet door een Engelse natuurkundige: Charles Darwin.

Darwins evolutietheorie is strijdig met de overtuiging dat God de schepper van de soorten is. Als reactie op Darwins boek De oorsprong der soorten stond er een groep gelovigen op die de wonderen uit de bijbel wetenschappelijk probeerde te verklaren. Aan deze ‘moderne theologen’ had Multatuli een nog grotere hekel dan aan de gelovigen van de oude stempel.

Crematie

Monument op begraafplaats Driehuis-Westerveld

Multatuli is de eerste Nederlander die is gecremeerd. In veel van zijn werken verkondigde de vooruitstrevende atheïst zijn positieve opvattingen over 'verbranding der dooden'. In Nederland kon hij hier echter niet mee aankomen; pas in 1913 zou het eerste Nederlandse crematorium (Driehuis-Westerveld) zijn deuren openen. Tot die tijd werd deze wijze van lijkbezorging met klem verworpen. In Duitsland was dat anders. Daar werd in 1878 het eerste crematorium van Duitsland (en het derde ter wereld) gebouwd. En zo kwam het dat Multatuli op 23 februari 1887 in het Duitse plaatsje Gotha - 120 kilometer verwijderd van zijn laatste woonplaats Nieder-Ingelheim - werd gecremeerd. In 1948 is er op Driehuis-Westerveld een monument geplaatst met de as van Multatuli én van zijn tweede vrouw Mimi.