De scheidslijn tussen propaganda en campagne voeren is dun. Met beide processen wordt geprobeerd om via de massamedia het publiek te beïnvloeden.
Waar gaat informatie via media over in politieke propaganda? Propaganda probeert mensen te overreden en te overtuigen door middel van beïnvloedingstechnieken. Vaak wordt daarbij gebruik gemaakt van massamedia zoals kranten, radio, film, televisie of boeken. Politieke propaganda, zoals bijvoorbeeld moderne verkiezingspropaganda is georganiseerd en systematisch.
2 soorten propaganda
Nazi propaganda
Het is voor de beoordeling van propaganda van belang om onderscheid te maken tussen totalitaire propaganda (nazi-propaganda en communistische propaganda) en partijpropaganda in een democratische samenleving.
Totalitaire propaganda
Er is een duidelijk verschil tussen totalitaire propaganda en propaganda in een democratische samenleving:
- zij dringt in de hele samenleving door, beperkt zich niet tot één levensterrein; je komt haar overal tegen. In een democratische samenleving beperkt zij zich tot speciale gelegenheden en tijdstippen;
- de massamedia zijn ‘gelijkgeschakeld’, in één (staats)hand. In een democratische samenleving is sprake van pluriforme media;
- er wordt gebruikt gemaakt van dwang, terreur om de propaganda kracht bij te zetten. In een democratische samenleving ben je vrij om te kiezen wat je wil denken.
Politieke propaganda
Je kunt politieke propaganda ook herkennen aan de technieken die gebruikt worden. Het zijn er veel en het gebruik van sommige hangt samen met politieke ideologieën en strategieën.
- Afleiden van de aandacht van belangrijke gebeurtenissen (tijdens de verkiezingsstrijd de aandacht vooral richten op de persoon van de lijsttrekker van de tegenpartij).- Bandwagon: een soort ‘achter de muziek aangaan’. Tijdens de Amerikaanse verkiezingen hebben parades een belangrijke functie om mensen over te halen zich aan te sluiten.
- Canvassing: persoonlijk benaderen van de bevolking door politici. Bezoek aan bejaardencentrum of het op de arm nemen van kleine kinderen.
- Overdrijven en het gebruik van leuzen: ‘Een groot karwei, vraagt om een sterke partij’ of ‘Dit is het moment’ of 'Change we can believe in'.
- Beeldvorming van de leider: moderne verkiezingscampagnes zijn tot op zekere hoogte in staat om een leider te ‘maken’.
- Oppositie en zondebok: de andere partij duidelijk aangeven en de schuld geven van wat er allemaal mis is.
- Gebruik maken van mythes: Servische propaganda berust voor een groot deel op gebeurtenissen en (niet bewezen) verhalen uit het ‘roemrijke’ verleden.
Verkiezingscampagnes
Een moderne verkiezingscampagne maakt veelvuldig gebruik van bovenstaande technieken. Deze campagne hangt natuurlijk sterk samen met de politieke structuur en cultuur in een land. Zo wordt in de Verenigde Staten gebruik gemaakt van verkooptechnieken die hier (nog) ondenkbaar zijn.
Toch hebben moderne verkiezingscampagnes, zowel in de VS als in Europa, een aantal karakteristieken gemeenschappelijk:
1. Op basis van wetenschappelijk onderzoek worden doelgroepen onderscheiden, waar de strategie op wordt afgestemd (zwevende kiezer).
2. Een professionele campagneorganisatie, gekenmerkt door één lijsttrekker met 1 of enkele centrale thema’s maakt gebruik van in de reclame en marketing ontwikkelde communicatietechnieken, veelal gebaseerd op onderzoek, advisering door communicatiedeskundigen en een vooral op de televisie gerichte massamedia-benadering.