Duitse naamvallen

Nominativ, Genitiv, Akkusativ en Dativ

In het Nederlands bestaan naamvallen niet meer. Maar het Duits maakt gebruik van 4 naamvallen. Wanneer gebruik je ze?

De 4 Duitse naamvallen:

1. Nominativ, de eerste naamval: onderwerp
2. Genitiv, de tweede naamval: bijvoeglijke bepaling
3. Dativ, de derde naamval: meewerkend voorwerp
4. Akkusativ, de vierde naamval: lijdend voorwerp

De tweede naamval wordt relatief weinig gebruikt. Hieronder worden de regels uitgelegd.

Nominativ

De eerste naamval komt het meest voor in het Duits. Hij is ook het makkelijkst. Je gebruikt de nominativ in zinnen voor het onderwerp en na de koppelwerkwoorden ‘sein’, ‘werden’ en ‘bleiben’.

Voorbeeld:

De man lacht.
In deze zin is ‘de man’ onderwerp. Je gebruikt dus de eerste naamval. Omdat ‘man’ mannelijk is, komt er ‘der’ voor te staan:
Der Mann lacht.

Onderstaande uitgangen gebruik je ook bij: dies (deze/dit), jed- (ieder, elke), welch- (welke) en all- (alle).

Duitse naamvallen in schema

Dativ

Cadeau

De derde naamval wordt gebruikt voor het meewerkend voorwerp. Je herkent een meewerkend voorwerp door te controleren of je er voor of aan voor kunt plakken. Daarnaast zijn er een aantal voorzetsels die altijd de derde naamval krijgen:

Aus, bei, mit, nach, seit, von, zu, außer, gegenüber

Voorbeeld:
Hij geeft zijn moeder een ticket naar Athene.
In deze zin is 'zijn moeder' meewerkend voorwerp. Moeder is vrouwelijk en krijgt dus de derde naamval:
Er schenkt seiner Mutter ein Ticket nach Athen.

Akkusativ

De vierde naamval gebruik je bij het lijdend voorwerp: als je kunt vragen ’wat?’. Hij lijkt op de eerste naamval maar je herkent de akkusativ snel aan de voorzetsels die ervoor staan.

Voorzetsels die altijd de vierde naamval krijgen:
Bis, durch, entlang, für, gegen, ohne, um

Je gebruikt de vierde naamval ook na de werkwoorden:
bitten
es gibt
fragen
sprechen uber
denken an
(sich) erinnern an
schreiben an


Voorbeeld:
Ik ken de man niet.
In deze zin is de man lijdend voorwerp. Je gebruikt dus de vierde naamval in de mannelijke vorm. De zin wordt dan:
Ich kenne den Mann nicht.

Twijfelgevallen

Bloemen in vaas op tafel

Er zijn een aantal voorzetsels die soms de derde en soms de vierde naamval krijgen. Onderstaande voorzetsels krijgen de derde naamval als je kunt vragen: ‘waar?’ of ‘wanneer?’. Als je ‘waarheen?’ kunt vragen gebruik je de vierde naamval. En als je al deze vragen niet kunt stellen, komt er achter alle voorzetsels de derde naamval. Auf en über krijgen altijd de vierde naamval. Werkwoorden die altijd de derde naamval krijgen zijn: danken, gratulieren en helfen.

An, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen

Derde naamval als je kunt vragen: 'waar?'

Das Kind spielt hinter dem Haus.
Die Blumen stehen auf dem Tisch.
Der Loffel liegt rechts neben der Gabel.

Vierde naamval als je kunt vragen: 'waarheen/waar naar toe?'

Das Kind geht hinter das Haus.
Die Blumen stelle ich auf den Tisch.
Er legt den Loffel rechts neben die Gabel.