Een tekst schrijf je niet zomaar. Je hebt altijd wel een bepaald doel voor ogen. Je wilt met zo’n tekst iets bereiken bij je publiek. Je hebt dus een bepaald communicatiedoel.
Dat is niet alleen zo als je zelf een tekst schrijft of uitspreekt, maar ook als je zelf naar een tekst luistert of een tekst leest. Ook dan heb je een bepaald communicatiedoel.
Verschillende doelen
We onderscheiden de volgende vijf communicatiedoelen:
* informatief: je wilt alleen maar informatie verstrekken of verwerven;
* meninggevend (opiniërend): je wilt je mening geven of je een mening vormen;
* overtuigend (persuasief): je wilt iemand van iets overtuigen of je bent bereid je te laten overtuigen;
* activerend: je wilt iemand tot een activiteit overhalen of je wilt ontdekken hoe je iets moet aanpakken;
* amuserend: je wilt iemand vermaken of je wilt zelf vermaakt worden.
Meerdere doelen
Het is overigens bijna nooit zo dat een tekst bijvoorbeeld alleen maar informatief of overtuigend is. In vrijwel elke tekst kun je wel sporen aanwijzen van enkele communicatiedoelen. Sterker nog: een overtuigende tekst bijvoorbeeld kan niet zonder informatieve en meninggevende elementen. Het is echter wel altijd mogelijk om vast te stellen wat het belangrijkste communicatiedoel van een tekst is.
Voorbereiding
Het is belangrijk dat je jezelf van te voren afvraagt wat je communicatiedoel is. Als je niet weet wat je met die activiteit wilt bereiken, ben je niet erg effectief bezig en boek je waarschijnlijk minder resultaat.
Tekstsoorten
Een belangrijke aanwijzing bij het bepalen van je communicatiedoel wordt je, in de schoolsituatie, meestal gegeven door je docent (of het boek). Deze geeft je namelijk de opdracht een uiteenzetting, een beschouwing of een betoog te schrijven of te houden (mondeling). Deze drie tekstsoorten onderscheiden zich van elkaar doordat ze een verschillend communicatiedoel hebben:
* de uiteenzetting is een informatieve tekst;
* de beschouwing is een meninggevende (opiniërende) tekst;
* het betoog is een overtuigende (persuasieve) of activerende tekst.