Als ergens oorlog uitbreekt staat alles op zijn kop. Er gebeuren dan dingen die ten tijde van vrede nooit zouden kunnen. Stel je maar voor: als een land plotseling wordt aangevallen door een leger van een ander land, wil dat land zich graag verdedigen. Daarbij zullen militairen worden gedood, of gevangengenomen. Ten tijde van vrede mag een land niet zomaar mensen doden of opsluiten, maar tijdens een oorlog gelden andere regels.
Geneefse conventies
Om deze reden hebben landen samen afgesproken wat er allemaal mag tijdens een oorlog. Dit noemen we de Geneefse Conventies, omdat de afspraken in de Zwitserse stad Geneve zijn gemaakt. Oorlogsrecht zit nog best ingewikkeld in elkaar. Zo mag een leger bijvoorbeeld niet zomaar een ziekenhuis bombarderen. Maar als een ziekenhuis wordt gebruikt voor het opslaan van wapens mag het weer wel gebombardeerd worden. De Geneefse conventie regelt ook hoe landen om moeten gaan met krijgsgevangenen. Zo mag je krijgsgevangenen niet martelen.
Guantanamo Bay
Het originele document van de eerste Geneefse conventie
Guantanamo Bay is een goed voorbeeld van hoe ingewikkeld oorlogsrecht in elkaar zit. Amerika heeft in de oorlog tegen terrorisme mensen gevangen genomen. De gevangenen zijn naar een marinebasis gebracht, en worden daar gevangen gehouden. Amerika noemt deze mensen geen krijgsgevangenen maar ‘illegale strijders’, en daarom kunnen ze volgens Amerika geen aanspraak maken op de rechten die genoemd worden in de Geneefse conventie. De gevangen kunnen gemarteld worden zonder dat hiermee de wet overtreden wordt. De internationale gemeenschap is het niet eens met Amerika, en ook de hoogste rechter in Amerika zelf heeft onlangs gezegd dat Amerika zich aan de internationale afspraken moet houden.
Mensenrechten ten tijde van vrede
Oorlog is gelukkig een uitzondering. Maar ook in vredestijd kunnen mensen het gevoel hebben dat ze niet goed worden behandeld. Er zijn daarom afspraken gemaakt tussen landen over rechten die ieder mens heeft ten tijde van vrede. Als je als burger deze rechten niet krijgt kun je via de rechter proberen deze rechten alsnog te krijgen.
Recht heeft altijd te maken met afspraken tussen mensen. Over mensenrechten zijn in verschillende groepen afspraken gemaakt. Elk land heeft een wet waarin staat welke rechten de burgers van dat land hebben. En tussen verschillende landen zijn ook afspraken gemaakt over deze rechten. In Europa bestaat het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (meestal EVRM genoemd). Landen die bij Europa willen horen spreken af zich aan deze wetten te houden. En een Europees burger die vindt dat zijn rechten geschonden worden maar het niet eens wordt met de rechter in zijn eigen land kan naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Europese rechters bepalen vervolgens of het land inderdaad niet netjes is omgegaan met de rechten van zijn burger.
Welke rechten heb je als mens?
In het EVRM staan belangrijke regels:
- het recht op vrede en veiligheid
- het recht op vrijheid van meningsuiting
- het recht op vrede en veiligheid