Na de komst van de Fransen werd in 1796 een Nationale vergadering gekozen. Kiezers waren alle mannen boven 20 jaar, uitgezonderd prinsgezinden, bedelaars en joden.
In de Nationale Vergadering ontstonden 3 stromingen:
a. Unitarissen: Zij wilden van ons land een gecentraliseerde eenheidsstaat maken en hadden de steun van de Fransen.
b. Federalisten: Zij wilden de zelfstandigheid van de gewesten handhaven.
c. Moderaten: Zij namen een middenstandpunt in.
Géén nationaal gevoel
De Nationale Vergadering
Nationaal denken was voor de meeste mensen in ons land moeilijk. Ze hadden zich altijd bij hun eigen gewest, streek of stad betrokken gevoeld. Een eenheidsstaat zou betekenen dat Holland met de meeste inwoners de boventoon zou voeren terwijl dat gewest een staatsschuld had van 460 miljoen gulden. De landgewesten zouden dus ook voor de Hollandse schulden moeten opdraaien! Er werd een grondwetscommissie ingesteld die moest proberen een regeling te ontwerpen.
In november 1796 was de commissie klaar. Het resultaat werd het "dikke boek" genoemd. Het federalisme droop er van af. Ook kreeg men pas stemrecht bij een inkomen van ten minste 20.000 gulden per jaar. Daardoor bleef bestuursinvloed beperkt tot een kleine groep. De "democraten" (lees: Unitarissen) wilden zo'n grondwet niet. Over de 918 artikelen werd gestemd. Het ontwerp werd verworpen en men was terug bij af.
De staatsgreep
Pieter Vreede
Pieter Vreede, de nieuwe leider van de Republiek en de Franse gezant begrepen dat alleen met de steun van de Unitarissen een eenheidsstaat kon worden gevormd en besloten tot een staatsgreep, uit te voeren door de patriotse generaal Daendels. Op 22 januari 1798 trokken 50 samenzweerders naar het Binnenhof waar de Nationale Vergadering bijeen was. Ze drongen de vergaderzaal binnen en arresteerden een aantal Federalisten. Zij werden op Huis ten Bosch geïnterneerd. Van de 21 leden van de grondwetscommissie werden er 14 weggezuiverd en de overgebleven leden kregen de opdracht haast te maken met een unitaristische grondwet. Die kwam er.
Zo werd in ons land de 'ware democratie' geboren: door middel van een staatsgreep.