Henri Vever, hanger van goud met edelstenen, email en een parel, 1901, Schmuckmuseum, Pforzheim
Aan het eind van de negentiende eeuw waren veel kunstenaars uitgekeken op het steeds opnieuw namaken en gebruiken van motieven en vormen uit vroegere perioden: de neostijlen. Omdat gauw een nieuwe eeuw zou beginnen wilden de kunstenaars ook een totaal nieuwe kunst. De Jugendstil is de stijl die de overgang van de 19e naar de 20e eeuw heeft gemaakt.
De Engelsman William Morris had weer de aandacht gevestigd op de mogelijkheden van het zorgvuldige handwerk en het zuiver gebruik van materiaal.
William Morris protesteerde tegen de lelijke voorwerpen die in grote massa in de fabrieken werden gemaakt.
Zonder het werk van deze Engelsman zou een nieuwe stijl, de Jugendstil, nooit zo’n belangrijke kunststroming zijn geweest. Men probeerde alle versieringen op elkaar af te stemmen. Dit probeerde men vooral te bereiken door uit te gaan van één grondmotief, dat zich in alle voorwerpen herhaalde. Dit grondmotief was meestal een onregelmatig gebogen lijn. Vandaar ook de spotnamen: Macaronistijl of slaoliestijl. De laatste naam dankte de Jugendstil aan de slaolieaffiche van Jan Toorop.
Affiche 'Delftsche Slaolie'
Alphonse Mucha, Affiche 'La Dame aux Camelias' met Sarah Bernardt (1896) Jan Toorop, Affice 'Delftsche Slaolie, lithografie1895, 60 x 94,5 cm
Het affiche van Toorop is een sprekend voorbeeld voor de Jugendstil of Art Nouveau. Je ziet duidelijk dat Toorop ook een symbolische kunstenaar was. Magie, fantasie, dromen, religie, erotiek, emotie speelden een rol in zijn werk. De golvende lijnen kenmerken zijn werk. Je wordt als het ware meegenomen in een vloeiende baan die de slaolie maakt binnen het beeld waar geen begin en geen einde is te vinden. De lijnen vullen het hele beeldvlak.
Art Nouveau
In Frankrijk en België wordt de Jugendstil ‘Art Nouveau’ genoemd. Deze stijl wordt vooral aangetroffen in boekillustraties, affiches, tapijtontwerpen, meubelvormen, keramiek, interieurdecoraties en sieraden.
Planten, dieren en metro's
Louis Majorelle, Leunstoel (1900), walnotenhout, Victoria & Albert Museum, Londen
Zoals je in de voorgaande afbeeldingen hebt gezien, worden veel motieven uit de planten- en dierenwereld gebruikt. Het zijn planten en dieren die ook van zichzelf gebogen langgerekte sierlijke lijnen bezitten, zoals rozenranken, irissen, kraanvogels en insecten. Heel mooi zijn de plantenmotieven aan de metro-ingangen in Parijs.
Belangrijke Jugendstil-kunstenaars
De belangrijkste kunstenaars van de Jugendstil waren Henry van de Velde, Victor Horta, Henri Guimard, Emile Gallé en Henri de Toulouse-Lautrec. De Jugendstilvoorwerpen waren duur want de ingewikkelde vormen moesten bijna altijd met de hand worden gemaakt. Zo kwam het dat deze periode niet erg lang heeft geduurd. Ná 1975 zien we ineens weer belangstelling voor de Jugendstilkunst. Men probeert de voorwerpen uit die tijd weer na te maken.