Aardappelen eet je bijna dagelijks. Gekookt tijdens het avondeten, gefrituurd als patat en tijdens een film als chips. Maar wist je dat aardappelen niet alleen voor eten worden gebruikt? Ook voor kleding, medicijnen en papier worden de knollen geteeld.
De aardappel is zo veelzijdig omdat er veel zetmeel in zit. Dat is een voorraadje opgeslagen energie van de aardappelplant. De plant kan zo in moeilijke tijden nog gewoon doorgroeien.
Bloem van de aardappelplant
Belangrijk
Ondanks dat de aardappel niet het belangrijkste onderdeel van de aardappelplant is, is dat het wel voor ons. Want zonder deze knol zouden we een hoop voedingsstoffen mislopen. Er zit naast zetmeel namelijk ook veel vitamine C in de aardappel. Dat is de reden dat de knol vaak op lange zeereizen werd meegenomen. Zo kon worden voorkomen dat matrozen, handelaars en ontdekkingsreizigers scheurbuik kregen.
Giftig
Een aardappelplant ziet er mooi uit met zijn roze tot witte bloemen, maar is hartstikke giftig. Het is dan ook niet aan te raden om de plant op te eten. Ook de rode bessen die soms aan de plant zitten kun je maar beter laten hangen. Die giftigheid is de belangrijkste reden dat boeren de aardappelen vroeger niet wilden verbouwen. Zij dachten dat die ook giftig zouden zijn.
Solanine
Misschien hadden de boeren daar wel een beetje gelijk in. In aardappels zit namelijk de stof solanine. Als je er teveel van binnenkrijgt kun je vergiftigd worden en last krijgen van diarree, misselijkheid, ademnood en bewusteloosheid. Dit gebeurt al bij 25 mg. Krijg je 400 milligram binnen, dan kun je er zelfs aan overlijden. De hoeveelheid solanine verschilt per aardappelras. Als er teveel solanine in zit (dat is meer dan 10 miligram per 100 gram aardappels) is de aardappel niet eetbaar. Deze rassen worden gebruikt om papier, medicijnen of kleding van te maken. Ook aardappels die tijdens de groei teveel licht op de wortels of knol hebben gehad, zijn niet te eten. Deze zijn te herkennen aan de groene kleur.
Het is aan te raden om zo min mogelijk rauwe aardappels te eten. Hierin zit namelijk meer solanine dan in gekookte aardappels. Let op dat de solanine niet verdwijnt tijdens het koken, maar dat het in het water gaat zitten. Gebruik dit water dus niet voor andere dingen, maar gooi het gewoon weg.
Veld met aardappels
Herkomst
De aardappelplant werd al geteeld in de tijd van de Inca’s. Toch leerde Europa de aardappel pas in 1536 kennen. Dit gebeurde toen het door Spaanse ontdekkingsreizigers werd meegenomen. Vanwege twijfels van de boeren werd er in Nederland bijna tweehonderd jaar gewacht (1727) met het verbouwen van de knol.
Hongersnood
Toen de aardappel eenmaal ingeburgerd was, vertrouwden hele volksstammen erop als dagelijks voedsel. In Ierland leidde dit in 1845 zelfs tot grote hongersnoden. Dit kwam doordat een aardappelziekte (Phythophthora) plotseling alle aardappelplanten in de buurt dood gingen. Miljoenen mensen hadden geen eten meer en besloten daarom te verhuizen naar Amerika, waar nog wel eten genoeg was. Tegenwoordig worden bestrijdingsmiddelen gebruikt om te voorkomen dat de aardappelziekte de kop op kan steken.