Nu ga ik je iets vertellen waar je waarschijnlijk van opkijkt. Wist je, dat meer dan de helft van de wereldbevolking in lemen huizen woont? Tja, echt! Huizen die volledig zijn opgetrokken uit leem, waar geen enkele zak cement aan te pas komt, of vaak niet eens een spijker of een schroef. En dat is apart hè? Ja, in Europa woont vrijwel niemand meer in een lemen huis, maar in Mali bijna iedereen. En daar moet je niet denken, dat dat nou allemaal van die simpele hutjes zijn, nee, zo is het echt niet! Hele steden zijn opgetrokken uit leem! Met grote huizen, paleizen en moskeeën. Eén Malinese stad is wat dat betreft echt bijzonder: Djenné. Daar staat namelijk het grootste lemen gebouw ter wereld: de Moskee van Djenné. Daarover zo direct meer. Eerst wil ik je nog even vertellen waar die leem vandaan komt en hoe ze ermee bouwen:

Leem is eigenlijk gewoon grond. Maar dan wel grond met veel klei. En die kleverige grond, die vindt je langs de rivier.

Kijk eens hier: deze kerels verzamelen klei en ze vermengen het met fijngemalen stro. Jaja, mannen, alles goed mengen hè, goed stampen en dan hopla, op de kar en naar de stad ermee!

Eenmaal in de stad stoppen ze de modder in houten bakken. Jaja, goed aandrukken, ja, ja, en er dan nog even overheen, en gladstrijken zodat de bakstenen goed stevig zijn en allemaal even groot. En dan hop! Ja, de oven in! Tja, haha, wat had je dan gedacht? Mali zelf is één grote oven! Een paar dagen in de zon en de leemblokken zijn keihard. En dan metselen! Maar niet met cement hè, nee, met mortel. Ook op basis van klei, maar dan met meer water.

En dan nu Djenné: de parel van de leemarchitectuur. In Djenné wonen de beste metselaars van heel Mali. Ze bouwen de prachtig versierde huizen, zelfs met verdiepingen. Ja, dat zie je niet overal hoor. Djenné is een hele oude stad. Vroeger, ja, en dan heb ik het wel over de vijftiende eeuw, was Djenné echt een wereldstad. Het was het centrum van handel en wetenschap. Van heinde en ver kwamen ze ernaartoe om over de Islam te leren. En het krioelde er van kunstenaars, vakmannen en handelaren. Werkelijk waar, je kon er echt alles krijgen. Nou ja, voor die tijd dan hè.

En zij die veel geld verdienen, willen dat ook laten zien. Dat is overal en altijd hetzelfde. Maar je krijgt dan wel van die prachtig versierde gevels. Ze zeggen wel eens, dat de gevel het gezicht van je huis is. Prachtig versierde deuren en die kleine ramen, ja, dat is om de warmte buiten te houden natuurlijk. Er wordt ook wel gezegd, dat die versieringen op de huizen een soort code zijn. Ze zouden iets vertellen over de samenstelling van de familie die er woont. Maar daar hebben ze mij nog nooit het fijne van verteld. Ik denk, dat ze dat liever voor zichzelf willen houden. Wat ik wel weet is wat die grote kegels betekenen. Soms staat er zelfs een struisvogelei bovenop. Het zijn dingen die voor geluk zorgen. Eh, laat ik het anders zeggen: ze beschermen tegen het kwaad, want een metselaar of een architect is niet alleen bezig met het bouwen van een stevig huis, hij wil ook dat de mensen gelukkig zijn in het huis. Om die reden gieten ze ook wel eens witte pap bovenop de punten op de hoeken van de huizen. Of stoppen de metselaars stukjes papier met verzen uit de Koran in de muur. Alles om te beschermen tegen het kwaad.

En waar we het nou nog niet over gehad hebben en dat heb ik bewust voor het laatst gehouden is de Moskee van Djenné, het grootste lemen gebouw van de wereld in het centrum van een stad. Al honderden jaren oud. Hier komen elke dag honderden mensen bidden, in de koelte en de rust.

Maar het kan er ook heel anders aan toe gaan, kijk maar hier: één keer per jaar wordt de Moskee besmeerd. Lemen huizen moeten worden onderhouden en ieder jaar voor het regenseizoen worden die huizen opnieuw met leem besmeerd, anders brokkelen ze af. Vanaf ’s ochtends vroeg is het er ongelooflijk druk. Iedereen van verschillende wijken werkt samen. De meisjes halen water en de jongens mengen het leem. En dan stormen ze met de kledder naar de mannen die overal op de Moskee zitten. Ja, dat ziet er echt geweldig uit! En maar smeren! En maar smeren! Dat schiet lekker op zo! Ja, zeker met een leuk muziekje erbij. Ja, en werken kan echt heel leuk zijn. Zeker als je het samen doet. En de Moskee, nou, die kan er weer een jaartje tegenaan.